بررسي غلظت برخي از فلزات سنگين در آب، خاك و گياهان آبياري شده با آب استحصالي از معدن سرب باما

نويسنده: عليرضا يوسفيان
استاد راهنما: حسين پورمقدس
استاد مشاور:
تاريخ دفاع: 1381/05/01
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشكده علوم پزشكي اصفهان، بهداشت، بهداشت محيط
چكيده: آلوده شدن خاك و گياهان بوسيله فلزات سنگين بطور جامع و گسترده اي در كشورهاي مختلف جهان مورد مطالعه و ارزيابي قرار گرفته است. بر طبق مطالعات انجام شده، اين عناصر در اكوسيستم ها نفود نموده، وارد زنجيره غذايي شده و اثرات بسيار نامطلوب بر فعاليت هاي متابوليكي و فيزيولوژيكي موجودات زنده بجاي مي گذارد. با آلوده شدن خاك، اين عناصر وارد چرخه خاك- گياه- انسان شده و هنگامي كه وارد اين چرخه شدند ممكن است در بافت بدن انسان يا حيوان جمع شده و به حد سطوح سمي براي حيوان و انسان برسند. در نتيجه شناسايي اين فلزات و تعيين مقادير آنها در آب، خاك و گياهان كشت داده شده در معدن سرب باما و مقايسه آنها با حداكثر مقدار مجاز از اهميت خاصي برخوردار است. در اين تحقيق غلظت سرب، روي، مس، كروم و نيكل در آب، خاك و گياهان آبياري شده، با آب استحصالي از معدن فوق الذكر اندازه گيري و با نمونه هاي منطقه مشابه در صحراي دستگرد، همچنين با حداكثر مقادير مجاز اين عناصر در آب و خاك زراعي مقايسه شده است. براي اين منظور 80 نمونه از آب، خاك و گياهان معدن و 80 نمونه از آب، خاك و گياهان منطقه مشابه مورد بررسي قرار گرفتند. نمونه هاي مذكور را (به استثناء آب) ابتدا آماده ساخته، آنگاه به روش هضم مرطوب با اسيد نيتريك- اسيد كلريدريك هضم نموده و سپس محلول حاصل جهت تعيين غلظت فلزات سنگين آن مورد آزمايش قرار گرفت. اندازه گيري غلظت فلزات سنگين مورد نظر با دستگاه جذب اتمي با شعله انجام شده است. بمنظور قضاوت دقيق تر در مورد نتايج بدست آمده از روشهاي آماري، آزمون t، آزمون Mann- Whitney، آزمون ANOVA و آزمون Duncan استفاده شد. در اين آزمون ها سطح معني داري 05/0 بعنوان سطح اهميت آماري در نظر گرفته شده است. نتايج حاصل از آزمونهاي آماري نشان مي دهد كه تفاوت معني داري بين ميانگين غلظت عناصر سنگين در نمونه هاي آب، خاك و گياهان كشت داده شده در محوطه معدن سرب باما و نمونه هاي منطقه مشابه وجود دارد (P<0.001) يعني ميانگين غلظت فلزات سنگين در آب، خاك و گياهان معدن بيشتر از نمونه هاي منطقه مشابه است. با توجه به ميانگين غلظت عناصر سنگين در آب معدن(Pb=0.581, Zn=1.022, Cr=0.424, Ni=0.213 بر حسب ميليگرم در ليتر) و مقايسه آن با حداكثر مقادير مجاز اين فلزات در آب آشاميدني (Pb=0.05, Zn=3, Cu=1, Cr=0.05, Ni=0.02 بر حسب ميليگرم در ليتر) مي توان نتيجه گيري نمود كه اين آب داراي قابليت شرب نبوده، ليكن با توجه به حداكثر مقادير مجاز فلزات سنگين در آبهاي زراعي (Pb=5, Zn=2, Cu=0.2, Cr=0.1, Ni=0.2 بر حسب ميليگرم در ليتر) استفاده از آن بمنظور مصارف كشاورزي با توجه به حساسيت گونه هاي مختلف گياهي نياز به مطالعات بيشتري در زمينه علوم گياهي و كشاورزي دارد. با توجه به ميانگين غلظت عناصر سنگين در نمونه هاي خاك معدن (Pb=1483, Zn=3594, Cu=191, Cr=583, Ni=73 بر حسب ميليگرم بر كيلوگرم) و حداكثر مقادير مجاز اين فلزات در خاكهاي زراعي (Pb=1500, Zn=5000, Cu=1500, Cr=1500, Ni=2000 بر حسب ميليگرم بر كيلوگرم) بطور كلي خاك معدن قابليت كشت دارد ليكن با توجه به حساسيتهاي گونه هاي مختلف گياهي، جهت كاشت گياهان مختلف، بايد مطالعات بيشتري در زمينه علوم گياهي و كشاورزي صورت پذيرد.
كلمات كليدي: فلزات سنگين، تجمع بيولوژيكي