بررسي وضعيت بهداشت محيط شهر بجنورد

نويسنده: غلامعلي گريواني
استاد راهنما: محمود اسدي
استاد مشاور: محمود شريعت، قاسمعلي عمراني، اشرف السادات مصباح
تاريخ دفاع: 1374/12/21
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: محيط زيست مجموعه اي از تاثيرات متقابل و عوامل و شرايطي است كه زندگي و پيشرفت يك موجود از جمله انسان را تحت تاثير قرار مي دهد. كنترل كامل اين نيروها و عوامل و چگونگي به كار گرفتن صحيح آنها كمك مي كند كه بهترين شرايط جهت زندگي انسان و محافظت زيست به دست آيد و اين همان بهداشت محيط است. به عبارت كوتاه تر « بهداشت محيط كنترل عواملي است كه به نحوي روي سلامت انسان اثر مي گذارند» اين كنترل با به كار گرفتن علوم بهداشتي و مهندسي بهسازي عملي مي شود. هدف اصلي اين كنترل، نگهداري محيط زيست به نحوي است كه شايسته زندگي باشد و رفاه جسمي، رواني و اجتماعي انسان را تامين كند.
شهر بجنورد كه در اين مطالعه از جنبه هاي بهداشت محيطي مورد بررسي قرار گرفته است يكي از شهرهاي استان خراسان مي باشد كه از نقطه نظر كشاورزي به خاطر تنها قطب كشاورزي مطرح در استان و استقرار صنايع مهم و مراكز علمي و آموزشي و همچنين به علت دارا بودن اقليم آسايش مناسب داراي اهميت فراواني در استان خراسان مي باشد. اين شهر در حال حاضر با مشكلات بهداشتي زيادي روبروست كه با به پايان رسيدن پروژه هاي زير بنايي مهم كه در حال حاضر در حال اجراست، چهره شهر دگرگون شده و به عنوان يك شهر سالم مي توان آن را معرفي كرد. از جمله طرحهاي مهم مي توان به احداث شبكه جمع آوري و تصفيه فاضلاب شهري اقدام در جهت تامين آب آشاميدني مناسب و كافي از منابع جديد، انجام مطالعات اوليه مربوط به پروژه كمپوست، تلاش در جهت توسعه فضاي سبز شهري و توسعه شبكه گاز شهري و .. اشاره كرد.
در راستاي تامين و ارتقاء بهداشت محيط در اين شهر مطالعاتي انجام شده كه خلاصه نتايج به شرح زير مي باشد.
1) اطلاعات كلي در مورد شهر : جمعيت شهرستان در سالهاي 1335، 1345، 1335، 1365 و 1370 به ترتيب 178026، 193231، 237797، 33744، 381432 نفر بوده است. درصد جمعيت مناطق شهري نيز به ترتيب 8/10، 2/16، 2/22، 34 و 36 و تراكم نسبي جمعيت به ترتيب 2/9، 2/11، 7/13، 6/19 نفر در هر كيلومتر مربع و همچنين تركيب جنسي به ترتيب 9/106، 9/106، 9/104، 105 بوده است. جمعيت شهر بجنورد در سال 1374 بالغ بر 130000 و بعد خانوار معادل 6 نفر بوده است.
2) آب آشاميدني شهر: آب آشاميدني شهر بجنورد از 11 حلقه چاه عميق و نيمه عميق تامين مي شود. ميزان آب استحصالي در روز حدود 16000 متر مكعب است كه توسط سه مخزن در شبكه توزيع مي شود. طول شبكه بيش از 300 كيلومتر بوده است و لوله هاي استفاده شده در شبكه آزبست كلاس C مي باشد كه در تعميرات و احداث شبكه جديد از لوله هاي آزبست و پلي اتيلن فشار قوي استفاده مي شود. بجنورد از نظر آب آشاميدني دچار كمبود بوده و نيازمند تامين آب از منابع جديد مي باشد كه در اين راستا اقداماتي براي انتقال آب چشمه بش قارداش و حفر چاههاي جديد صورت گرفته است. عمليات كلر زني آب در چهار نقطه به طور مرتب انجام مي شود. كيفيت باكتريولوژي آب شبكه بسيار خوب بوده و تقريباً هيچگونه آلودگي ميكروبي در 9 ماهه اول سال 74 مشاهده نشده است. از نظر كيفيت شيميايي در مواردي مقدار موجود پارامترهاي مطالعه شده بيش از حد مطلوب و حتي حد مجاز بوده است. ( مثلاً سختي آب ) در مجموع كيفيت شيميايي آب از نظر بهداشتي به گونه اي است كه نمي تواند خطر بهداشتي مهمي ايجاد نمايد.
3) وضعيت فاضلاب و آبهاي سطحي شهري : در حال حاضر فاضلاب شهري در چاههاي جاذب دفع مي شود و فاضلاب تعدادي از گرمابه ها و مسجدها و ديگر اماكني كه در مسير خيابان شهيد بهشتي قرار دارند در يك كانال قديمي وارد شده و به بيرون شهر هدايت مي شود. آبهاي سطحي نيز توسط كانال هاي كه به همين منظور احداث شده ند جمع آوري شده و در جهت شيب طبيعي زمين به سمت شمال جريان مي يابد كه در مناطق شمالي كانال ها جوابگوي نياز نيستند و كارهاي مطالعاتي شبكه جمع آوري فاضلاب و آبهاي سطحي به پايان رسيده و در حال حاضر فاز اول اجراي شبكه جمع آوري فاضلاب در حال انجام است.
4) مواد زايد جامد : ميزان متوسط زباله جمع آوري شده در روز در طول سال حدود 81500 كيلوگرم مي باشد كه اين رقم، زباله هاي بيمارستاني، تحاله هاي ساختماني و فضولات دامي را شامل نمي شود. متوسط سرانه توليد زباله 626 گرم در روز مي باشد. كه طبق آناليزهاي انجام شده اجزاء تشكيل دهنده شامل 23/5 درصد كاغذ، كارتن و مقوا، 06/5 درصد پلاستيك و لاستيك، 16/3 درصد منسوجات، 05/1 درصد چوب، 6/0 درصد شيشه، 3/1 درصد فلزات، 2 درصد آجر، كاشي و سراميك و 61/81 درصد ساير مواد بوده است. سيستم جمع آوري از نظر فرسودگي وسايل و نداشتن برنامه كاري دقيق دچار مشكل است.
5) آلودگي هوا : با توجه به مطالعات و اندازه گيري هاي انجام شده در مورد منابع و انواع آلاينده هاي هوا در بجنورد از نظر آلودگي هوا مسئله حادي وجود ندارد. مقدار ذرات معلق در هواي شهر در محدوده 292-162 ميكروگرم در متر مكعب متغير است. با اين وجود انجام اقداماتي از جمله توسعه فضاي سبز درون شهري و برون شهري، توسعه شبكه گاز شهري، گاز سوز نمودن وسايل نقليه خدمات شهري و .... مي تواند در ارتقاء كيفيت هواي شهر موثر باشد.
6) وضعيت سر و صدا در شهر : با توجه به ميزان تراز صوت اندازه گيري شده در نقاط مختلف شهر در مجموع وضعيت سر و صدا نسبتاً خوب است. تراز متوسط شبانه روزي از 4/63 تا 3/68 متغير.
با اين وجود با انجام اقداماتي از جمله تلاش در جهت كاهش سرعت اتومبيلها در خيابانها و توسعه فضاي سبز و .. مي تواند در كاهش آلودگي صوتي موثر باشد.
7) مسكن، با توجه به آمار سال 1372 تعداد خانوار در واحد مسكوني 26/1، تعداد نفر در اتاق 46/1، تعداد اتاق در تصرف خانوار 29/3، ميانگين اتاق در واحد مسكوني 14/4 بوده است. همچنين با توجه به آمار سال 1370، 36 درصد واحدهاي مسكوني از مصالح باداوم، 20 درصد كم دوام و 44 درصد از مصالح بي دوام ساخته شده اند و از كل خانوارهاي ساكن شهر تنها 35/15 درصد در واحدهاي مسكوني بادوام ساكن بوده اند كه از ارقام مشابه در سطح استان ( 32 درصد) و كشور (4/26 درصد )كمتر است.
8) بهداشت مواد غذائي: در شهر بجنور د از 1500 واحد تهيه و توزيع كننده مواد غذايي، حدود 2/78 درصد از وضعيت بهداشتي مطلوب و 8/21 درصد از وضعيت نامطلوبي برخوردارند كه اين مواد نامطلوب در برنامه بهسازي اماكن عمومي مركز بهداشت بجنورد قرار دارد.
9) فضاي سبز : در شهر بجنورد، حدود 22052286 متر مربع فضاي سبز (باغات) وجود دارد كه 24 درصد آن با سهم سرانه چهار متر مربع را باغات، 4/35 درصد با سهم سرانه 6 متر مربع را پارك هاي جنگلي، 2/41 درصد با سهم سرانه 7 متر مربع را پارك هاي عمومي، پارك كودك، ميدانها و آيلندهاي خيابان تشكيل مي دهد. كمبود فضاي سبز در درون شهر و پايين بودن كيفيت آن به وضوح قابل مشاهده است.
كلمات كليدي: