بررسي وضعيت بهداشت محيط شهر همدان

نويسنده: افشين ملكي
استاد راهنما: سيمين ناصري
استاد مشاور: محمود شريعت، كرامت اله ايماندل، اشرف السادات مصباح، قاسمعلي عمراني
تاريخ دفاع: 1374/12/21
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: به منظور شناسايي و بررسي عوامل زيان آور و مقابله با آنها در جهت تامين بهداشت محيط و رفع آلودگي، طرح بررسي وضعيت بهداشت شهرها مطرح گرديده است. هدف اساسي در اين طرح جمع آوري و كسب اطلاعات در زمينه وضعيت موجود شاخص هاي محيطي است. بر همين اساس شهر همدان جهت بررسي جنبه هاي بهداشت محيطي انتخاب شد و در سال 1374 مورد مطالعه قرار گرفت روش كار در اين بررسي همواره جمع آوري جديدترين اطلاعات از منابع مختلف در خصوص فاكتورهايي نظير آب، فاضلاب، زباله و ... بوده است و در مواردي كه اطلاعات مورد نياز در دسترس نبوده و يا ناقص و قديمي بوده است از طريق نمونه برداري و انجام آزمايش هاي لازم اطلاعات تكميل شده اند. خلاصه مراحل مختلف انجام اين تحقيق و نتايج بدست آمده به شرح زير مي باشد.
1- آب آشاميدني : در سال 1344 اولين تاسيسات آبرساني شهر همدان شامل تصفيه خانه و شبكه توزيع آب راه اندازي شد. متعاقب رشد جمعيت و افزايش نيازهاي آبي، استفاده از منابع زيرزميني در سال 1362 آغاز گرديد بطوري كه در حال حاضر آب شهر از دو منبع سطحي و زير زميني شامل سد اكباتان و تصفيه خانه آب (35%) و 28 حلقه چاه عميق (65%) تامين مي شود. در حال حاضر بطور متوسط 92000 متر مكعب آب در شبانه روز از منابع ياد شده توليد، و توسط 5 خط انتقال وارد 6 مخزن ذخيره با ظرفيت 36000 متر مكعب و شبكه توزيع مي گردد شبكه توزيع موجود شهر حدود 30 سال قدمت دارد و متراژ لوله هاي بكار رفته در آن هم اكنون بالغ بر 900 كيلومتر در اقطار مختلف از جنس P.V.C – فولاد گالوانيزه- چدن- چدن داكتيل و آزبست سيمان كلاس C و D مي باشد همچنين مقدار سرانه كل برابر 255 ليتر در روز برآورد شده است.
از لحاظ كيفيت ميكروبي، عليرغم سالم بودن آب توليد شده، بعلت آلودگي هاي ثانويه ناشي از مشكلات موجود در شبكه توزيع از قبيل فرسودگي خطوط و لوله ها، شكستگي ها، مشكلات مربوط به عدم كارآيي مطلوب فرآيندهاي تصفيه و غير فعال بودن واحد ازن زني، همواره در نقاط مختلف شبكه آلودگي مشاهده مي شود، بطوري كه از كل نمونه هاي برداشتي از منابع ( شامل 745 نمونه ميكروبي و 24 نمونه شيميايي)، 92 درصد مطلوب بوده و 8 درصد نامطلوب و آلوده بوده است. از لحاظ انتقال بيماري هاي انگلي نيز آب همدان مشكوك بوده، بطوري كه نتايج حاصل از بررسي آب از اين لحاظ، وجود ژيارديالامبليا را تاكيد كرده است. از لحاظ كيفيت فيزيكي و شيميايي آب شهرداري وضعيت مطلوبي است و در دسته آبهاي بي كربناته قرار دارد. همچنين در بين فلزات سنگين، به جز سرب و كادميوم ( 100 درصد نمونه ها بالاتر از استاندارد بوده اند ) بقيه پارامترها در حد مطلوب و كمتر از مقدار توصيه شده و حد مجاز مي باشند.
2- فاضلاب : شهر همدان با توجه به وضعيت توپوگرافي و شيب مناسب و وجود مسيل هاي متعدد در داخل شهر، مشكل چنداني از لحاظ جمع آوري فاضلاب و سيلاب ندارد. در حال حاضر حدود 50 درصد شهر واجد شبكه جمع آوري بوده و فاضلابها و آب باران منازل توسط اين خطوط به نزديك ترين مسيل وارد و از سطح شهر خارج مي گردد.
آب هاي سطحي نيز در سطح شهر توسط كانالهاي روباز و كانيوها جمع آوري شده به داخل 6 مسيل اصلي كه از نقاط مختلف شهر عبور مي نمايد هدايت شده و از شهر خارج مي گردد. از لحاظ تصفيه، شهر همدان فاقد سيستم تصفيه فاضلاب مي باشد و فاضلاب شهر در قسمت شمالي شهر وارد زمين هاي كشاورزي شده و مورد استفاده قرار مي گيرد. از نظر كمي، ضريب تبديل 80 درصد براي توليد فاضلاب در شهر همدان در نظر گرفته شده است. از لحاظ كيفي نيز فاضلاب همدان داراي خصوصيات فاضلابهاي شهري با قدرت ضعيف تا متوسط مي باشد و علت آن نيز ترفيق فاضلاب با آبهاي سطحي مي باشد.
3-زباله : شهر همدان از جمله شهرهاي پيشتاز در مديريت جمع آوري، حمل و نقل و دفع زباله مي باشد. بطوري كه عمليات جمع آوري از درب منازل توسط وانت ها انجام شده و پس از انتقال به ايستگاه موقت توسط 4 دستگاه سمي تريلر به محل دفن واقع در 23 كيلومتري شهر همدان منتقل و به روش دفن بهداشتي دفع مي گردد.
متوسط ميزان زباله توليدي در شهر همدان 310 تن در روز مي باشد كه با احتساب جمعيت حال، سرانه هر نفر معادل 743 گرم بدست مي آيد. از لحاظ كيفي نتايج حاصل از آناليز زباله شهر نشان مي دهد كه زباله هاي شهر همدان شامل : 59/79 درصد مواد قابل فساد، 33/2 درصد شيشه و سفال، 83/9 درصد كاغذ و مقوا، 5/2 درصد پلاستيك، 43/1 درصد منسوجات و 5/2 درصد چوب مي باشد.
4- هوا: نتايج سنجش آلاينده هاي هوا در شهر همدان بيانگر اين واقعيت است كه غلظت ذرات معلق در هواي همدان در 5 ايستگاه اندازه گيري از 235 تا 6/328 ميكروگرم در متر مكعب متغير و در مواردي بالاتر از حد استاندارد 24 ساعته ( 260 ميكروگرم در متر مكعب) بوده است. همچنين SO2 در هواي شهر از ppm 015/0 تا 019/0 متغير بوده است اين مقدار به علت وجود منابع خانگي و تجاري و منابع صنعتي از جمله كوره هاي آجرپزي در اطراف شهر مي باشد. غلظت 8 ساعته منوكسيد كربن نيز بين ppm (7-4) متغير بوده است كه بهترين دليل غلظت كم آن را مي توان در بافت شهر و طراحي مناسب خيابانها و كمي ترافيك در سطح شهر جستجو نمود.
5- سر و صدا : نتايج حاصل از اندازه گيري سر و صدا در 7 ايستگاه در نقاط مختلف شهر حاكي از آن است كه متوسط شدت صوت 24 ساعته (Ldn) در مناطق مسكوني و تفريحي كمتر از حد استاندارد (65 db) مي باشد و در بعضي از مناطق شلوغ شهر از حد استاندارد تجاوز كرده و تا 68 دسي بل هم رسيده است. همچنين اندازه گيري تراز معادل (Ldn) نيز نشان دهنده تغييرات بين 49 تا 1/65 دسي بل مي باشد.
6- اماكن عمومي و مراكز تهيه و فروش مواد غذائي : تعداد كل اماكن عمومي در حال حاضر بالغ بر 842 باب مي باشد كه از اين تعداد 617 باب (73 درصد)، داراي شرايط مطلوب و بقيه (27 درصد) نامطلوب بوده اند. همچنين از كل مراكز تهيه و فروش مواد غذائي برابر 4129 باب، تعداد 2610 باب (63 درصد) از شرايط مطلوب و بهداشتي برخوردار مي باشند.
7- بهداشت مسكن : با توجه به به بررسي انجام شده 80 درصد مسكن هاي موجود در همدان داراي شرايط بهداشتي مطلوب بوده اند. عمده ترين مشكل موجود در بافت قديمي و نواحي شمالي شهر، تراكم زياد جمعيت در اتاق بوده است. همچنين حاشيه نشيني نيز از جمله ساير مشكلات مسكن در شهر همدان بوده و متعاقب آن عدم استفاده از تسهيلات عمده زندگي نظير آب- برق- فاضلاب- گاز و ... ديده مي شود.
8- فضاي سبز : از مجموع كل فضاي سبز همدان كه بالغ بر 3497988 متر مربع مي باشد، سرانه اي معادل 39/8 متر مربع بدست ميآيد كه در مقايسه با ساير شهرهاي مشابه مناسب بوده ولي از استاندارد مربوطه (15 متر مربع به ازاي هر نفر) خيلي پايين است.
در خاتمه ارزشيابي كلي وضعيت بهداشت محيط شهر همدان، بيانگر اين واقعيت است كه وضع موجود در برخي از فاكتورهاي محيطي مورد بررسي نسبتاً مناسب مي باشد و به جز موارد خاص، با شرايط مطلوب فاصله زيادي ندارد.
كلمات كليدي: