مديريت منابع آبي دشت خاش

نويسنده: علي سهرابي
استاد راهنما: امير حسين محوي
استاد مشاور: محمود شريعت، اشرف السادات مصباح
تاريخ دفاع: 1374/11/04
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: هدف از اين تحقيق مديريت منابع آبي دشت خاش مي باشد كه براي دستيابي به اهداف ويژه مذكور، آب 48 منبع مختلف ( ورودي سفر، مركز دشت، خروجي سفر) در فصول زمستان و بهار و تابستان 47-1373 مورد بررسي قرار گرفتند.
(الف)بررسي كمي آب :
(ب)بررسي كيفي منابع آب دشت خاش:
عمليات نمونه برداري در سه فصل زمستان و بهار و تابستان 47-1373 براي تعيين آلودگيهاي ميكروبي – شيميايي و فلزات سنگين صورت پذيرفت و آناليز نمونه ها با استفاده از امكانات آزمايشگاههاي آب استان سيستان و بلوچستان انجام گرديد ارقام حاصل از آناليز نمونه ها با استانداردهاي بين المللي سازمان جهاني بهداشت موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران و وزارت نيرو مقايسه شدند كه نتايج به شرح ذيل مي باشند :
1- PH: حداقل مقدار PH برابر 4/5 مربوط به چاه اكبر آباد و حداكثر PH در حدود 9/7 مربوط به قنات اسماعيل آباد در فصل زمستان بوده است. اكثر چاهها داراي PH خارج از محدوده اعلام شده را دارا هستند كه دشت خاش از اين نظر دچار مشكل خورندگي مي باشد اين موضوع را شاخصهاي محاسبه شده لانژاليه و ريزنار در دشت مذكور تائيد مي نمايند. علت خورندگي بالا بودن غلظت CO2 در آبهاي زيرزميني دشت مذكور مي باشد.
2- TDS : حداقل TDSبرابر 326 ميلي گرم در ليتر در قنات چاهوك و حداكثر آن 4330 ميلي گرم در ليتر در دشت رباط انتهاي دشت خاش بوده است. ميانگين اين پارامتر در سه فصل از كل نمونه هاي بيش از حداكثر مجاز مي باشد كه دشت از اين بابت هم مشكل دارد.
3- سختي كل TH: حداقل مقدار سختي برابر 100 و حداكثر آن 4330 ميلي گرم در ليتر كربنات كلسيم به ترتيب متعلق به شمال و جنوب دشت مذكور مي باشد ميانگين سختي كل سه فصل در دشت مذكور عدد 500 را نشان مي دهد كه جهت شرب نياز به تصفيه شيميايي دارد.
4- كلرايد : حداقل مقدار كلرايد 3/21 ميلي گرم در ليتر در چشمه ولان و حداكثر مقدار آن 1463 ميلي گرم در انتهاب سفره مي باشد بيش از 60 درصد نمونه ها بيشتر از حداكثر قابل قبول را دارا هستند ابتدا سفره يعني حوالي كلچاد داراي كلرايد قابل قبول مي باشد.
5- سولفات : حداقل مقدار برابر 2/7 ميلي گرم در ليتر مربوط به چاه اكبرآباد و حداكثر آن 1123 ميلي گرم در ليتر متعلق به چاه شورك در انتهاب جنوب غربي دشت مذكور مي باشد.
3/4 درصد ميانگين كل نمونه ها در سه فصل مقدار بيش از حد فوق را دارا هستند كه نشانگر اين است كه دشت خاش از اين نظر هم مشكل دارد.
6- نيترات و نيتريت : صد در صد نمونه ها غلظتي كمتر از حداكثر مجاز را دارا هستند.
7- سديم و پتاسيم : بين از 72 درصد نمونه ها غلظتي بيش از حداكثر مجاز را دارا هستند كه دشت مذكور از اين نظر هم مشكل دارد.
8- كلسيم : 24 درصد كل نمونه ها غلظتي بيش از حداكثر مجاز و 50 درصد بين حد قابل قبول و حداكثر مجاز 26 درصد كل نمونه ها كمتر از حداكثر قابل قبول مي باشد.
9- منيزيم : فقط 2 درصد نمونه ها غلظتي بيش از حداكثر مجاز را دارا هستند كه از اين بابت مشكل خاصي وجود ندارد.
10- فلزات سنگين : دشت خاش فقط از نظر كروم مشكل دارد و بطوريكه 50% كل نمونه ها غلظتي بيش از حد اعلام شده از سوي W.H.O را دارا هستند كه نشات از تركيبات كروم لايه هائي از زمين مي باشد. و از نظر ساير عناصر دشت مذكور مشكل ندارد بطوريكه بيش از 70 درصد نمونه ها غلظتي كمتر از حد اعلام شده از سوي W.H.O را دارا هستند.
11- آناليز ميكروبي : بيش از 40 درصد نمونه ها بيش از حداكثر كليفرم داشته اند لذا توصيه مي شود كه آبهاي مصرفي دشت خاش جهت شرب مي بايست بطور مستمر با كلر ضد عفوني شود بطوريكه هميشه كلر باقيمانده بين 2/0 تا 3/0 پي پي ام باشد.
ج- تجزيه و تحليل آماري زراعي:
طبق دياگرام ويلكوكس آبهاي مناطق شمال و غرب دشت خاش در حد رضايتبخش و آبهاي مركز دشت در حد متوسط، كيفيت آب زراعي جنوب دشت خاش بد مي باشد. لذا مديريت منابع آبي دشت خاش مي طلبد كه جهت استفاده بهينه از منابع آب جهت كشاورزي مبادرت به كشتهاي خاصي شود كه حساسيت كمتري به شوري آب و املاح زياد داشته باشند.
د) تيپ آب دشت خاش :
در قسمت شمالغربي و غرب دشت خاش يعني در حوالي روستاي كلچاد تا مركز دشت تيپ آب از نوع بي كربناته و در وسعت بسيار كوچكي از دشت يعني در جنوب شهر خاش تيپ آب تبديل به سولفات و از مركز دشت به سمت جنوب تيپ آب از نوع كلروره مي باشد.
ر) گروه بندي آب از نظر شرب :
بر اساس دياگرام شولر قسمتهاي ورودي سفره آب زيرزميني دشت خاش از كيفيتي مناسب و خوب برخوردار مي باشد و قسمتهاي مركزي غرب دشت و چاههاي شرب شهر خاش از كيفيت متوسط و قسمتهاي جنوبي شهر خاش كيفيت آب بد و قابل شرب نمي باشد.
ز) عوامل موثر در تغيير كيفيت آب دشت خاش :
عوامل متعددي در تغيير كيفيت آب دشت خاش موثر هستند كه عبارتند از عوامل اقليمي، زمين شناسي، هيدروديناميكي، زيست محيطي و عامل مهم ديگر برداشت بي رويه از سفره آب زيرزميني دشت مذكور مي باشد.
و) روشهاي توسعه منابع آبي دشت خاش :
سيستم تحويل آب به مزرعه بايد طوري باشد كه بتوان متناسب با تغيير احتياج گياه در مرحله بلوغ و با تغيير هوا مقدار آب را تغيير داد روشهاي زير جهت توسعه منابع آب دشت خاش پيشنهاد مي گردد :
1- جمع آوري آب باران توسط عمليات آبخيز داري و سدهاي خاكي و گابيوني، 2- كشاورزي با رواناب 3- آبياري با آبهاي شور 4- استفاده مجدد از آب 5- كاهش تبخير از سطح آب و خاك 6- آبياري قطره اي 7- كاهش اتلاف در اثر تراوش به كمك روش هاي متراكم كردن و پوششهاي خاك از پلاستيك و بتن.
ه- روشهاي بهبود كيفيت آب دشت خاش جهت مصارف شرب :
به دليل بالا بودن سختي آب روشهاي زير جهت سبك كردن آب در اين تحقيق مورد ارزيابي قرار گرفتند :
1-استفاده از آهك و سود 2- استفاده از دستگاههاي تبادل يوني 3- الكترودياليز 4- تقطير 5-انجماد 6- اسمز معكوس 7- روش اختلاط آب تصفيه شده با سود و آهك و با آب خام 8- كاهش سختي به روش اختلاط آبهاي سخت با آبهاي سبك كه با توجه به شرايط منطقه مورد مطالعه سبك سازي آب خاش توسط آهك و كربنات سديم پيشنهاد مي گردد.
بهترين گزينه : چون نگهداري و راه اندازي تصفيه خانه از نظر اقتصادي و نيروي فني در اين منطقه مناسب نمي باشد انتقال آب از فاصله 80 كيلومتري شمالغرب دشت مذكور بنام قنات كهنوكو از فاصله 50 كيلومتري شمال كوه تفتان يعني لاديز كه زماني جهت شرب شهر زاهدان به عنوان گزينه اي توسط سازمان آب منطقه اي مد نظر بود در قالب طرح دو شبكه اي پيشنهاد مي گردد.
كلمات كليدي: