بررسي وضعيت آب و فاضلاب شهر اراك

نويسنده: محمد صادق رجائي
استاد راهنما: امير حسين محوي
استاد مشاور: محمود شريعت، كرامت اله ايماندل، سيمين ناصري
تاريخ دفاع: 1374/11/25
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: شهر اراك مركز استان مركزي و يكي از شهرهاي بزرگ و صنعتي ايران است و جمعيت آن در سال 1370 بيش از 380000 نفر برآورده گرديده است. اين شهر حدود 3/1كل جمعيت استان و 3/2 جمعيت شهرنشين استان را دارا مي باشد.
پيش بيني گرديده است كه تا سال 1400 جمعيت اين شهر به 800000 نفر افزايش يابد. اكنون آب آشاميدني اين شهر و شهركهاي حاشيه آن توسط چاههاي عميق تامين مي گردد، و فاضلابهاي شهري حاصله توسط چاههاي نفوذي به عمق 15-8 متر دفع مي گردد. هدف از انجام اين پژوهش تعيين وضعيت كمي و كيفي آب و فاضلاب اراك مي باشد. بر اساس نتايج به دست آمده كيفيت كلي آبهاي زير زميني اراك بي كربنات كلسيك و بي كربنات سديك مي باشد، كه با نزديك شدن به كوير ميقان به كلرور سديك تغيير مي يابد. كيفيت شيميايي آب آشاميدني اراك طبق دياگرام شولر در منطقه خوب و قابل قبول قرار دارد. كيفيت آب چاههاي شرب بر اساس رهنمود كيفيت آب آشاميدني سال 1993 سازمان جهاني بهداشت در حد استاندارد و مناسب مي باشند، به جز ميزان نيترات كه در 52% از چاهها بيش از حدود مجاز تعيين گرديده است. كيفيت آب چاههاي عميق بر اساس دياگرام ويل كوكس با نسبت جذب سديم 15/2-75/0 و هدايت الكتريكي 1745-420 ميكرومهوس بر سانتي متر در ناحيه C3S1, C2S1, C1S1 قرار دارد و مناسب جهت آبياري مي باشد.
دفع طولاني مدت فاضلاب هاي خانگي و صنعتي در چاههاي جاذب موجب افزايش ميزان املاح محلول و كاهش كيفيت آب زير زميني گرديده است. در اين ميان افزايش نيترات در آب چاهها بيش از ساير پارامترها صورت گرفته است اكنون در منطقه اي به وسعت 20 كيلومتر مربع از سفره آب زير زميني كه شهر اراك بر روي آن واقع گرديده است، ميزان نيترات در آب بيش از حدود مجاز استانداردهاي شرب مي باشد. از اين مقدار حدود 5 كيلومتر مربع داراي نيترات 240-150 ميلي گرم در ليتر، 5 كيلومتر مربع داراي نيترات 150-100 ميلي گرم در ليتر، و 10 كيلومتر مربع داراي نيترات 100-50 ميلي گرم در ليتر مي باشد. همچنين مساحتي حدود 20 كيلومتر مربع از سطح آب زيرزميني با داشتن نيتراتي حدود 50-20 ميلي گرم در ليتر در خطر افزايش آلودگي و عدم قابليت شرب مي باشد. از 2093 آزمايش باكتريولژي نمونه هاي آب شبكه توزيع طي مدت 13 ماه ( مرداد ماه 74-73)2/5% داراي آلودگي كلي فرعي و 6/3% داراي آلودگيهاي اشرشيا كلي بوده است. در سال 1373 حدود 31 ميليون متر مكعب آب مورد نياز شهر از محل 65 حلقه چاه عميق تامين گرديده است. متوسط مصرف روزانه آب شهر بدون محاسبه مصرف آب صنايع حدود 85000 متر مكعب و مصرف سرانه آب 220 ليتر در روز تعيين شده است.
بر اساس نتايج به دست آمده كيفيت فاضلاب خام اراك را مي توان در دسته فاضلابهاي متوسط تقسيم بندي نمود. فاضلاب توليدي در شهر، جمع فاضلابهاي خانگي، سطحي، نشتابهاي زيرزميني و فاضلاب صنايع است. ميزان فاضلاب توليد برابر 221 ليتر به ازاي هر نفر در روز به دست آمده است. از اين مقدار 165 ليتر فاضلاب خانگي، 8 ليتر فاضلابهاي محلهاي عمومي و تجاري و 48 ليتر فاضلاب صنعتي مي باشد.
كيفيت پساب خروجي از تصفيه خانه هاي صنعتي و كارخانه توليد آلومينيوم بيانگر راندمان پايين آنها در كاهش ميزان BOD5و T.S.S مي باشد. بطوريكه در كاهش ميزان BOD5 به ترتيب راندمان تاسيسات فوق 55 و 47 درصد و در كاهش ميزان T.S.S ميانگين راندمان 34 و 33 درصد است.
كلمات كليدي: