بررسي وضعيت بهداشت محيط شهر مشكين شهر

نويسنده: مرتضي عاليقدري
استاد راهنما: محمود اسدي
استاد مشاور: سيمين ناصري، امير حسين محوي
تاريخ دفاع: 1374/04/06
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: در آستانه شروع قرن بيست و يكم، همزمان با پديده رشد سريع و انفجاري جمعيت، مسئله اكوسيستم جهاني و محيط زيست و آلودگي آن و در راس همه اينها، انسان بعنوان موثرترين عامل تغيير دهنده اين اكو سيستم، فكر تمام جهانيان را به خود مشغول كرده است. كشور ما هم براي شروع كار، اقدام به برنامه ريزي در جهت حفظ و ايجاد محيط زيست و شهر سالم نموده و در اين راستا موضوعات مختلف بهداشت محيط شهري اعم از آب، فاضلاب، زباله، هوا، سر و صدا، اماكن عمومي و مراكز تهيه و توزيع و فروش مواد غذايي، مسكن، فضاي سبز، مدارس و بيمارستانها در شهر مشكين شهر مورد بررسي و تحقيق قرار گرفته است.
هدف اساسي اين پژوهش تعيين وضعيت بهداشت محيط شهر مشكين شهر براي برنامه ريزيهاي دراز مدت بوده است. روش تحقيق و شيوه كار در تمامي زمينه ها بر اساس جمع آوري اطلاعات از منابع مختلف و تكميل آنها از طريق انجام آزمايشات لازم در خصوص بعضي موضوعات از جمله سنجش آلاينده هاي هوا، ترازبندي سر و صدا، بهداشت محيط مسكن و زباله كه هيچگونه اطلاعاتي در دسترس نبود انجام بررسي بطور كامل بوده است. مراحل مختلف اين تحقيق در سال 1373 و 1374 صورت پذيرفت كه نتايج بدست آمده بطور خلاصه به شرح زير بيان مي شود :
1-اطلاعات كلي مربوط به وضعيت اجتماعي، اقتصادي و جمعيتي شهر : شهر مشكين شهر يكي از شهرهاي استان جديد التاسيس اردبيل با جمعيت 46877 نفر در ابتداي سال 1374، 8453 خانوار
( بعد خانوار 5/5 نفر)، متوسط نرخ رشد ساليانه جمعيت در اين شهر در فاصله بين دو سرشماري عمومي، ( 1370-1365) برابر با 8/4 درصد و نسبت جنسي براي جمعيت شهر در سال 1370 برابر با106 مي باشد. همچنين در همين سال، 5/52 درصد افراد شهر را 64-15 ساله تشكيل مي داده است.
2- وضعيت آب آشاميدني شهر : در حال حاضر آب آشاميدني شهر از چشمه هاي كركري و نهر خاتون ( 58 درصد ) و سه حلقه چاه و يك نهر منشعب از رودخانه خياو ( 42 درصد) تامين مي گردد. بطور متوسط 10368 متر مكعب آب از منابع ياد شده در شبانه روز استحصال و وارد 5 مخزن ذخيره به ظرفيت 3500 متر مكعب مي شود. اين مخازن ظرفيت آب توليد شده را ندارد و شبها سر ريز مي كنند. شبكه توزيع آب شهر نزديك به 16 سال قدمت دارد و قطر لوله هاي بكار رفته در آن از 80 تا 300 ميلي متر متغير مي باشد. مصرف متوسط سرانه كل به ازاي هر نفر در روز در سال 1370 برابر با 180 ليتر محاسبه شده است. كيفيت باكتريولوژيكي آب به غير از رودخانه خياو در بقيه منابع علي رغم سالم بودن آب در محل توليد اوليه، بعلت آلودگيهاي ثانويه، كيفيت آب را در بعضي مواقع نامطلوب مي كند. كيفيت آب شرب شهر از نظر خصوصيات فيزيكي، شيميائي و وجود فلزات سنگين در آن مناسب بوده است. آبهاي موجود از نوع آبهاي بيكربناته بوده و سختي آب در اكثر منابع در حد پايين قرار دارد.
3- وضعيت جمع آوري آبهاي سطحي و فاضلاب شهر: شهر مشكين شهر با توجه به وضعيت توپوگرافي و شيب مناسب عمومي از جنوب به شمال و حركت سريع آبهاي سطحي در كانالها و جويهاي روباز به غير از مواقع بارندگي، مشكل خاصي از نظر دفع آبهاي سطحي نداشته است. اما در بارندگي ها، عدم گنجايش كانالها و جويها و وارد شدن آب باران به واحدهاي مسكوني شمال شهر از مشكلات آن است. فاضلاب حدود 25 درصد شهر و اكثر گرمابه هاي عمومي از طريق كانالهاي قديمي شهر به محله توري و از آنجا وارد روستاي بارزيل و رودخانه خياو مي شود. در بقيه واحدهاي مسكوني فاضلاب توالت به چاههاي جاذب در خانه ها هدايت و پساب حمام، دستشويي و حياط از طريق لوله پلي اتيلن به جوي كوچه يا خيابان هدايت مي شود. در ضمن هيچگونه مطالعاتي در زمينه فاضلاب شهري مشكين شهر انجام نشده و ضرورت اين امر به شدت احساس مي شود.
4- وضعيت جمع آوري و دفع زباله شهر : جمع آوري زباله از مراكز توليد به روش مراجعه مستقيم رفتگران با استفاده از چرخهاي دستي و ريختن زباله ها در جايگاههاي موقت هم توسط مردم و هم توسط رفتگران و سپس انتقال آنها با وانت نيسانها به محل دفع زباله در 5 كيلومتري شهر و تلنبار كردن آنها در محل دفع ( ميدان فرودگاه) مي باشد. عمليات توزين زباله شهر در سال 1373 انجام و متوسط زباله توليدي در روز 28825 كيلوگرم بوده است. متوسط سرانه توليدي زباله در طي سه مقطع زماني 63/0 كيلوگرم به ازاي هر نفر در روز و چگالي يك متر مكعب از زباله همگن 5/387 كيلوگرم بدست آمد. اجزاء تشكيل دهنده زباله شهر مشكين شهر شامل: مواد فاسد شدني 2/83 درصد، كاغذ و كارتن 9/4 درصد، پلاستيك 9/5 درصد، شيشه 5/1 درصد، فلزات 2 درصد و پارچه و كهنه 5/2 درصد وزني بوده است.
5- وضعيت آلودگي هوا در شهر : نتايج نمونه گيري و آزمايشات آلوده كننده هاي هوا در سال 1374 بيانگر آن است كه غلظت ذرات معلق در هواي شهر از 60/215 تا 37/291 ميكروگرم در متر مكعب در روز متغير بود. ( استاندارد حداكثر غلظت 24 ساعته 260 ميكروگرم در متر مكعب مي باشد) مقدار SO2 اندازه گيري شده در هوا ناچيز ( صفر) و غلظت لحظه اي CO بطور ميانگين از 15 تا 27 ميلي گرم در ليتر متغير بود. ( حداكثر غلظت مجاز يك ساعته CO، 35 ميلي گرم در ليتر مي باشد).
6- وضعيت سر و صدا در شهر : ميزان فشار صوت (SPL) و تراز معادل صوت (Leq) در فركانسهاي اكتاوباند در 6 ايستگاه در طي ساعتها و روزهاي مختلف اندازه گيري شد. در نهايت مي توان پر سر و صداترين نقاط شهر را به ترتيب زير بيان نمود :
1- ميدان آزادي 2- ميدان امام خميني 3- ميدان بسيج 4- خيابان باهنر جنوبي 5- سبزه ميدان 6- جنب بيمارستان طالقاني
7- اماكن عمومي و بهداشت مواد غذايي : تعداد اماكن عمومي و مراكز تهيه و توزيع مواد غذايي در سال 1373، 877 واحد بود كه از اين تعداد 31/64 درصد وضعيت مطلوب و 69/35 درصد وضعيت نامطلوب داشتند. همچنين تنها صنعت مواد غذايي حاضر ( كارخانه ماكاروني ) از لحاظ وضعيت بهداشتي در وضعيت نامطلوب قرار داشت.
8- بهداشت مسكن و فضاي سبز : تراكم خالص مسكوني در سال 1372، 200 نفر در هكتار بوده است. سرانه سطح زير بنا در طبقه همكف مسكوني در سال 1372، 57/17 متر مربع براي هر نفر محاسبه شده است. عمر متوسط ساختمانها 5/37 سال بوده است. از نظر مصالح بكار رفته در ساختمانها بالاترين درصد (67/60) مربوط به مصالح آجر و تيرآهن و كمترين آن ( 4 درصد) مربوط به مصالح بلوك و آهن بوده است. در حدود 125 خانوار در سطح شهر اقدام به نگهداري دام به صورت غير بهداشتي مي كنند و در اكثريت خانه ها طيور نگهداري و پرورش داده مي شود.
سرانه پاركها حدود 7/1 متر مربع و سرانه فضاي سبز استحفاظي شهر حدود 3 متر مربع است.
9- بهداشت محيط بيمارستانها : هر دو بيمارستان موجود شهر از لحاظ وضعيت جمع آوري و دفع زباله و فاضلاب مشكل اساسي دارند. بطوريكه فاضلاب عفوني آزمايشگاه هر دو بيمارستان به جوي كنار خيابان هدايت مي شود. در ضمن سرويسهاي بهداشتي هر دو بيمارستان و ساختمان بيمارستان امام خميني در وضعيت نامطلوب قرار دارد.
10- بهداشت محيط مدارس : از تعداد 34 باب مدارس موجود شهر، 8/5 درصد آنها در وضعيت مطلوب و 2/94 درصد بقيه در وضعيت نامطلوب از لحاظ پارامترهاي بهداشت محيط قرار دارند. عمده مشكلات مدارس در سرويسهاي بهداشتي و كمبود ظرفيت آنها خلاصه مي شود.
بطور كلي، نتايج تحقيق فوق نشان مي دهد كه وضعيت موجود شهر از لحاظ پارامترهاي بهداشت محيطي با شرايط مطلوب و قابل دسترس آن فاصله بسياري دارد و نيازمند بسياري دارد و نيازمند برنامه ريزي دستگاههاي ذيربط و تلاشي همه جانبه در جهت رفع مشكلات و بهبود شرايط محيطي و ارتقاء آن تا سطح مطلوب مي باشد.
كلمات كليدي: