جداسازي، شناسائي و تعيين مقدار باقيمانده سموم ارگانوفسفره در رودخانه آجي چاي تبريز

نويسنده: حبيب ناصري
استاد راهنما: حسين پورمقدس، ليندا يادگاريان، محمدرضا شاه منصوري
استاد مشاور:
تاريخ دفاع: 1377/11/01
مدرك: كارشناسي ارشد (M.S) مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشكده علوم پزشكي اصفهان، دانشكده بهداشت،
چكيده: سموم كشاورزي كه براي مبارزه با آفات و بيماريهاي گياهي مورد استفاده قرار مي گيرد بدليل تنوع و وسعت كاربرد اين سموم و همچنين با توجه به خصوصيات فيزيكوشيميايي كه دارند باعث آلوده شدن آب، خاك و هوا مي شوند. لذا براي پيشگيري از خطرات سموم كشاورزي بر محيط زيست و آگاهي از كميت و كيفيت آن بايستي به بررسي و شناسايي نوع و غلظت باقيمانده اين سموم در محيطهاي آب، خاك و هوا بپردازيم. هدف اين تحقيق نيز شناسايي و تعيين مقدار سموم ارگانوفسفره باقيمانده در شاخه اصلي حوزه آبريز آجي چاي (تلخه رود) واقع در استان آذربايجان شرقي و اردبيل مي باشد، كه از آب اين رودخانه در مقاصد مختلفي نظير آب شرب، پرورش آبزيان، كشاورزي و صنعتي مورد استفاده قرار مي گيرد.
در اين تحقيق مجموعاً 25 نمونه آب رودخانه مذكور بصورت تصادفي از 6 ايستگاه تعيين شده در طول مسير 270 كيلومتري رودخانه برداشته شد. تعداد 6 نمونه آن به صورت كيفي و به روش كروماتوگرافي بر روي لايه نازك آناليز شدند كه به عنوان يك پيش آزمون براي اطمينان از وجود و يا عدم وجود سموم ارگانوفسفره در رودخانه انجام پذيرفت. نتايج حاصل از اين پيش آزمون وجود سموم مذكور در نمونه هاي برداشت شده را تأييد نمود. از 19 نمونه باقيمانده يك نمونه بعنوان شاهد از يك چشمه واقع در منطقه مورد مطالعه و 18 نمونه بعدي از 6 ايستگاه تعيين شده برداشته شدند. نمونه هاي برداشته شده با رعايت شرايط استاندارد به آزمايشگاه منتقل گرديده و پس از انجام مراحل استخراج و تغليظ براي آناليز در دماي صفر درجه نگهداري شدند. براي استخراج و تغليظ نمونه ها بترتيب از حلال آلي دي كلرومتان و اواپوراتور چرخشي (روش تقطير در خلاء) و همچنين براي آناليز نمونه ها از دستگاه گاز كروماتوگرافي مايع استفاده گرديده است. در اين تحقيق 14 نوع سم ارگانوفسفره شامل ديازينون، اكامت، فوزالون، فنتيون، اتيون، فورمتيون، دي كلرووس، كواكرون، دي متوآت، متيل پاراتيون، مالاتيون، بروموفوس و كلروپريفوس مورد ارزيابي قرار گرفتند و از بين سموم مذكور 6 نوع سم فوزالون، ديازينون، فنتيون، اكامت، فورمتيون و اتيون با غلظتهاي متفاوت در نمونه هاي آب تعيين مقدار گرديد، كه همگي آنها در هر 3 مرحله نمونه برداري (زمستان، بهار و تابستان) و در تمامي ايستگاه ها داراي غلظتي بيش از حد استاندارد پيشنهادي توسط سازمان حفاظت محيط زيست بوده است. ميانگين غلظت 6 نوع سم مذكور به ترتيب برابر 0.0218، 0.0866، 0.494، 1.05، 0.514 و 0.063 ميكروگرم بر ليتر و حداكثر و حداقل غلظت بدست آمده برابر 2.782 و 0.027ميكروگرم بر ليتر براي اكامت و ديازينون بوده است.
كلمات كليدي: