بررسي ارتباط غلظت فلزات سنگين با هيدروكربورهاي چند حلقه اي (PAHs) در هواي شهر اصفهان

نويسنده: مهشيد لؤلؤئي
استاد راهنما: مرتضي طالبي، بيژن بينا
استاد مشاور:
تاريخ دفاع: 1379/08/01
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشكده علوم پزشكي اصفهان، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: چكيده: هواي مورد تنفس ضروري ترين ماده براي ادامه زندگي و تندرستي است. آلودگي هوا، اكوسيستم طبيعت و بالاخص سلامت جسم و روح انسان را مورد تهديد قرار مي دهد. فعل و انفعالات فيزيكوشيميايي و بيولوژيكي طبيعت كه پيوسته باعث تجزيه و تبديل مواد آلي و معدني اضافه شده يا موجود در محيط است به طور عادي از يك تعادل ترموديناميكي و زيستي برخوردار است. بر هم زدن اين تعادل پيچيده باعث گسيختگي زنجيره واكنشهاي طبيعي و در نتيجه فلج شدن قدرت جذب و تصفيه مواد زايد آلي و معدني محيط و مآلاً آلودگي آن مي گردد. اصفهان به عنوان يكي از شهرهاي بزرگ و قطب صنعتي مهم كشور در دامنه رشته كوههاي زاگرس و در موقعيت 32 درجه و 28 دقيقه عرض شمالي و 51 درجه و 36 دقيقه طول شرقي واقع شده، حدود 1700000 نفر جمعيت را در مساحت 15520 كيلومتر مربعي خود جاي داده است و علاوه بر آن تعداد زيادي از صنايع بزرگ و ملي نظير ذوب آهن، فولاد مباركه، پالايشگاه، پتروشيمي و انبوهي از كارخانه ها و كارگاههاهي صنعتي و هزاران وسيله نقليه موتوري كه بدون هيچگونه كنترل آلودگي در اين شهر رفت و آمد مي كنند و دهها تن مواد آلوده كننده در فضاي اصفهان تخليه مي نمايد. اين واقعيت كه در ميان مواد تخليه شده در فضاي اصفهان مقادير قابل توجهي هيدروكربنهاي پلي سيكليك آروماتيك و فلزات سنگين وجود دارد ما را بر آن داشت كه اين بررسي را انجام دهيم و ارتباط احتمالي بين اين دو دسته آلاينده را مشخص نمائيم. پلي سيكليك آروماتيك هيدروكربنها (PAHs) و فلزات سنگين موجود در ذرات معلق اتمسفر بر روي فيلترهاي فايبرگلاس و توسط دستگاه نمونه بردار با حجم زياد، جمع آوري شدند. از يك دستگاه جذب اتمي پركين المر مدل 2380 جهت اندازه گيري فلزات سنگين نظير سرب، روي، كادميم، كروم و مس استفاده شد. بر اساس نتايج بدست آمده مشخص شد كه غلظت فلزات سرب و كادميم در هواي شهر اصفهان در مقايسه با وضعيت موجود در شهرهاي مشابه بالاست. ميانگين غلظت سرب و كادميم در هواي اين شهر به ترتيب 620 و 10.5 نانوگرم بر متر مكعب مي باشد. استخراج PAHs ‌از ذرات معلق با استفاده از يك دستگاه سوكسله و به وسيله حلال ديكلرومتان صورت پذيرفت. نتايج بدست آمده از بررسي راندمان استخراج PAHs توسط روش سوكسله نشان داد كه اين روش قادر است تا PAHs موجود در نمونه هاي جمع آوري شده در اتمسفر را به طور كمي و با راندمان بالاتر از 98 درصد استخراج نمايد. براي اندازه گيري PAHs از يك دستگاه گازكروماتوگراف فيليپس مدل PU4400 مجهز به آشكارساز FID و ستون كاپيلاري BPX-5 استفاده گرديد. نتايج حاصل از بررسي تغييرات PAHs در روزهاي مختلف هفته و فصول مختلف نشان داد كه مقدار اين تركيبات در اتمسفر در روزهاي تعطيل كمتر از ساير روزها و در زمستان بيشتر از فصول ديگر است كه يكي از علل آن استفاده بيشتر از سوختهاي فسيلي جهت گرم كردن خانه ها در فصل زمستان مي باشد. از بررسي ارتباط ميان غلظت فلزات سنگين و PAHs مشخص شد كه همبستگي بسيار نزديكي بين غلظت اين دو دسته از تركيبات شيميايي وجود دارد. (ضرايب همبستگي بالا حدود 0.9). همچنين روند كلي تغييرات غلظت فلزات سنگين در جو با روند تغييرات PAHs بسيار شبيه بود كه نتايج مؤيد اين مطلب اند كه اين تركيبات از منابع مشابهي به اتمسفر تزريق مي گردند.
كلمات كليدي: