بررسي نابرابري هاي اقتصادي و اجتماعي عوامل خطر بيماري هاي غير واگير در استان كردستان

نويسنده: قباد مرادي
استاد راهنما: كورش هلاكوئي نائيني، كاظم محمد
استاد مشاور: حسين ملك افضلي، سيد رضا مجدزاده
تاريخ دفاع: 1391/04/01
مدرك: دستياري اپيدميولوژي
دانشگاه: علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني تهران، بهداشت،
چكيده: مقدمه: مهمترين علل مرگ و مير در دنيا، بيماري‌هاي غير واگير هستند و اساسي‌ترين روش كاهش بار بيماري‌هاي غير واگير شناسائي و كنترل عوامل خطر اين بيماري‌هاست. تعيين و ارزيابي مقدار نابرابري‌هاي اين عوامل خطر در اتخاذ سياست‌ها و طراحي مداخلات مناسب براي كنترل اين بيماري‌ها اهميت دارد. هدف اين مطالعه تعيين ميزان نابرابري‌هاي اقتصادي و اجتماعي عوامل خطر بيماري‌هاي غير واگير و تعيين سهم عوامل تعيين كننده اين نابرابري ها در استان كردستان، استاني در غرب ايران، در يك دوره 5 ساله است.
متدولوژي:داده هاي اين مطالعه از داده هاي نظام مراقبت بيماري هاي غير واگير كشور تحت عنوانNon-Communicable Disease Surveillance Survey )NCDSS) در سالهاي 1383 و 1388 استان كردستان گرفته شده است. 2494 نفر در سال 1383 و 997 نفر در سال 1388 از نظر عوامل خطر بيماري هاي غير واگير مورد مطالعه قرار گرفتند. وضعيت اقتصادي و اجتماعي افراد شركت كننده در مطالعه بر اساس دارائي و وضعيت محل زندگي با استفاده از شيوه آماري (PCA( Principal Component Analysis تعيين شد. سپس افراد شركت كننده در مطالعه به 5 گروه اقتصادي و اجتماعي از فقيرترين تا غني‌ترين گروه تقسيم شدند. ميزان نابرابري با استفاده از شاخص Concentration Index & Curve (C Index & C Curve) محاسبه شد. ارتباط بين ميزان شيوع عوامل خطر و گروه‌هاي اقتصادي و اجتماعي مختلف با استفاده از رگرسيون لجستيك و با تعيين OR گروه‌هاي مختلف نسبت به فقيرترين گروه بررسي شد. براي تعيين سهم عوامل تاثيرگذار بر نابرابري شامل جنس، شهري و روستائي بودن، وضعيت اقتصادي و اجتماعي، سن، و تحصيلات از آناليز تجزيه (Decompostion analysis) استفاده شد.
نتايج: شيوع عوامل خطر پرفشاري خون، مصرف سيگار، افزايش وزن، مصرف روغن ناسالم طي اين دوره زماني 5 ساله كاهش پيدا كرده است. اما شيوع دو عامل خطر تغذيه ناسالم شامل مصرف ناكافي ماهي، مصرف ناكافي ميوه و سبزيجات، و همچنين عامل خطر بي‌تحركي طي اين دوره افزايش پيدا كرده است. ميزان C Index فشارخون در سال 1383 برابر -0.095(-0.158, -0.032) و در سال 1388 برابر -0.080(-0.156, -0.003) بوده است. ميزان C Index مصرف ناكافي ميوه و سبزيجات در سال 1383 برابر -0.117(-0.153, -0.082) و در سال 1388 برابر-0.100(-0.153, -0.082) بوده است.
C Indexمصرف روغن ناسالم در سال 1388 برابر -0.034(-0.049, -0.019) و در سال 1388 برابر
-0.108(-0.165, -0.051) بوده است. ميزان C Index مصرف ناكافي ماهي در سال 1383 برابر
-0.070(-0.096, -0.044) بوده است. ميزان C Index بي تحركي در سال 1383 برابر
0.008(-0.057, 0.075) و در سال 1388 برابر0.139 (0.063, 0.215) بوده است. در همه اين موارد OR محاسبه شده گروه هاي غني نسبت به گروه هاي فقيرتر گروه از نظر معني داري با C Index همخواني داشته است. نتايج آناليز تجزيه در مورد عوامل خطري امكان پذير بوده است در اغلب موارد نشانگر سهم بيشتر عوامل اقتصادي و اجتماعي نسبت به ساير عوامل بوده است.
بحث و نتيجه گيري:در توزيع عوامل خطر پرفشاري خون، مصرف ناكافي ميوه، مصرف روغن ناسالم، مصرف ناكافي ماهي در سال 1383 بين گروه هاي اقتصادي و اجتماعي نابرابري وجود دارد و اين عوامل خطر شيوع بيشتري در بين گروه هاي فقير دارند. اين نابرابري در سال 1388 در همه عوامل خطر فوق غير از مصرف ناكافي ماهي نيز استمرار داشته است. در توزيع مصرف سيگار و افزايش وزن و هيپركلسترولمي در بين گروه هاي اقتصادي و اجتماعي در اين دوره نابرابري وجود نداشته است. بي‌تحركي در سال 1388 در گروه هاي غني جامعه شيوع بيشتري دارد. سهم عوامل اقتصادي و اجتماعي نسبت به ساير عوامل در مقدار نابرابري بيشتر بوده است. كنترل عوامل خطر بيماري هاي غيرواگير نيازمند اتخاذ سياست‌هايي است كه به وضعيت اقتصادي و اجتماعي جامعه توجه كند و كاهش اين نابرابري ها بايد در اهداف اصلي كنترل بيماري ها قرار گيرد.
كلمات كليدي: نابرابري، بيماري‌هاي غير واگير، ضريب تمركز، وضعيت اقتصادي و اجتماعي، ايران، كردستان