بررسي كيفيت منابع آب زيرزميني دشت شوش دانيال و ارتباط آن با كاربرد كودهاي شيميايي كشاورزي

نويسنده: علي اكبر بابائي
استاد راهنما: اميرحسين محوي، جعفر نوري
استاد مشاور:
تاريخ دفاع: 1384/01/01
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط(M.S.P.H)
دانشگاه: ، ،
چكيده: افزايش جمعيت توسعه مناطق شهري و صنعتي و توسعه كشاورزي در جهان، دخالت روز افزون بشر را در چرخه طبيعي آب به دنبال داشته است كه پيامدهاي آن تخريب محيط زيست و آلودگي منابع آب مي باشد. منابع آب شيرين جز لاينفك محيط و حيات محسوب مي شوند و فقط قسمت كوچكي (كمتر از 3 درصد) از آب موجود در كره زمين شيرين بوده و براي انسان مناسب است و از اين مقدار حدود 68% جز آبهاي زير زميني بوده و يك منبع مهم براي آب شرب بسياري از مردم دنيا مي باشد. فعاليتهاي كشاورزي شامل مصرف كودهاي شيمياي اثرات مستقيم و غيرمستقيم بر ميزان و نوع تركيبات آبهاي زيرزميني دارد. آلاينده اي كه در اين راستا در سرتاسر جهان بيشتر به آن توجه شده است نيترات مي باشد. كيفيت آبهاي زيرزميني دشت شوش و انديمشك و اثرات كاربرد كودهاي شيميايي كشاورزي بر آن در بهار و تابستان سال 1383 مورد بررسي قرار گرفت و در اين تحقيق، محدوده مورد مطالعه به چهار زير ناحيه C,B, A و D تقسيم گرديد و آناليز شيميايي آبهاي زيرزميني، آب سطحي مورد استفاده جهت آبياري اراضي بر اساس دستور العمل (استاندارد متد) انجام و مطالعه نوع و ميزان مصرف كودهاي شيميايي كشاورزي در دو فصل بهار و تابستان 83 صورت گرفت. نقاط نمونه برداري آبهاي زيرزميني شامل 42 چاه و آبهاي سطحي شعبه اصلي آبياري دز بود كه در طول اين دوره هر نقطه 4 بار نمونه برداري و آناليز شدند. آناليز شيميايي نمونه هاي آب شامل اندازه گيري پارامترهاي روتين شيميايي و فلزات سنگين (شامل: كادميم، روي، مس، آهن، منگنز، سرب، كروم و نيكل) بود. براساس نتايج حاصله، TDS آبهاي زيرزميني اين منطقه مورد مطالعه در محددوده mg/L153-2953 (ميانگين mg/L 935) مي باشد. سختي كل در محدوده mg/L 80-1639 (ميانگين mg/L 349) و غلظت سولفات در محدوده mg/L35.1-1620 (ميانگين mg/L231) بود. ميزان كلرور در محدوده mg/L8.9-779 (ميانگين mg/L91) و غلظت سديم در محدوده mg/L13-435 (ميانگين mg/L81) بود. علت افزايش املاح و كاتيونها و آنيونهاي آب از شمال به جنوب، تغيير بافت خاك مي باشد. ميزان فلورايد آبهاي زيرزميني منطقه مورد مطالعه در محدوده mg/L0.12-2.17 (ميانگين mg/L6/0) مي باشد. ميزان نيترات در محدوده mg/L3.5-44.5 (ميانگين mg/L 14)، غلظت نيتريت در محدوده mg/L0.008-0.326 (متوسط mg/L 0.037) و آمونياك mg/L0.004-1.33 (متوسط mg/L0.098) بود. متوسط مقدار 8 فلز سنگين آهن كل، منگنز كل، مس، سرب، كادميوم، نيكل، كروم كل و روي به ترتيب mg/L 0.04، mg/L0.035، mg/L00.94، mg/L0.014، mg/L0.0025، mg/L0.025، mg/L0.0066 و mg/L 0.203 بود. ميزان مصرف كودهاي شيميايي كشاورزي در اين منطقه بطور متوسط، Year/ha/Kg425 كودهاي ازته، Year/ha/ Kg 197.5 كودهاي فسفاته،Year /ha/ Kg100 كودهاي پتاسه و Year/ha/ Kg19 كودهاي ريزمغذي، مي باشد كه در مقايسه كشوري ميزان مصرف كودها حدود 3 برابر مي باشد. در رابطه با اثرات مصرف كودهاي شيميايي بر كيفيت آبهاي زيرزميني اين منطقه، آناليز آماري همبستگي بين غلظت آلاينده هايي مثل نيترات، نيتريت، آمونياك، فسفات، كلرور و فلزات سنگين با ميزان مصرف كودهاي مربوطه بررسي شد كه در مجموع در هيچكدام از موارد همبستگي معني دار مشاهده نشد؛ اما بررسي روند تغييرات مكاني متوسط غلظت آلاينده نيترات (كه منبع اصلي ورود آن به آبهاي زيرزميني مصرف كودهاي ازته ذكر شده است) و تغييرات بافت خاك، اثر كودهاي شيميايي ازته را بر افزايش غلظت نيترات آبهاي زيرزميني منطقه نشان داد. از نظر تغييرات زماني، بعلت نوسانات اندك سطح ايستايي آبهاي زيرزميني منطقه، غلظت پارامترهاي شيميايي و آلاينده ها در طول دوره تحقيق داراي تغييرات اندك بود. با توجه به اثرات شناخته شده مصرف بي رويه كودهاي شيميايي بر محيط زيست، خصوصا آلودگي منابع آب زيرزميني با نتيرات بالا بودن غلظت نيترات آبهاي زيرزميني در برخي نواحي اين منطقه و مصرف بي رويه كودهاي شيميايي خصوصا كودهاي ازته در منطقه توصيه مي شود كه تمهيداتي در راستاي كاهش اثرات كودهاي شيميايي انديشيده شود.
كلمات كليدي: