بررسي كمي و كيفي رودخانه كشكان پل دختر جهت اهداف شرب

نويسنده: مقداد پير صاحب
استاد راهنما: عليرضا مصداقي نيا
استاد مشاور: محمود شريعت، سيمين ناصري، امير حسين محوي
تاريخ دفاع: 1373/09/06
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: حوزه آبخيز رودخانه كشكان در غرب كشور و در استان لرستان واقع است و سطح آن حوزه آبريز تا ايستگاه پل دختر 9060 كيلومتر مربع مي باشد. شهر پل دختر در فاصله 115 كيلومتري جنوب غربي خرم آباد واقع شده است. مهمترين رودخانه اي كه از اين منطقه مي گذرد رودخانه كشكان مي باشد. آب شهر پل دختر بوسيله دو حلقه چاه عميق و نيز آب رودخانه كشكان تامين مي گردد. براساس پيش بيني روند افزايش جمعيتي شهر پل دختر در سال 1400، نياز به 63/3 ميليون متر مكعب آب در سال خواهد بود. هدف از اين تحقيق بررسي كمي و كيفي آب رودخانه كشكان جهت تامين نيازهاي شرب شهر پل دختر مي باشد. در اين تحقيق كه از آبان 1372 تا ارديبهشت 1373 ( 7 ماه) صورت پذيرفت،براي دستيابي به اهداف مذكور، آب رودخانه كشكان در هشت ايستگاه كيفي و شش ايستگاه كمي مورد بررسي قرار گرفت.
الف- براي تعيين آلودگيهاي ميكروبي، فيزيكي و شيميائي عمليات نمونه برداري در سه فصل پائيز، زمستان و بهار صورت پذيرفت و آناليز نمونه ها با استفاده از امكانات آزمايشگاه آب منطقه اي غرب، آزمايشگاه مركز بهداشت و آزمايشگاه سازمان حفاظت محيط زيست استان كرمانشاه، آزمايشگاه شركت آب و فاضلاب كرمانشاه، آزمايشگاه بهداشت محيط و آزمايشگاه حشره كشهاي دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي تهران انجام گرديد.
تعداد نمونه هاي آناليز شده در سه فصل مورد نظر بدين شرح مي باشد :
در فصل پاييز : 136 نمونه براي آزمايشات فيزيكي و شيميائي و 32 نمونه براي آزمايشات ميكروبي.
در فصل زمستان : 202 نمونه براي آزمايشات فيزيكي و شيميايي و 48 نمونه براي آزمايشات ميكروبي.
در فصل بهار : 136 نمونه براي آزمايشات فيزيكي و شيميائي و 32 نمونه براي آزمايشات ميكروبي.
ارقام حاصل از آناليز نمونه ها با استانداردهاي بين المللي سازمان جهاني بهداشت، موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران و استانداردهاي آب سطحي (EPA) و معيارهاي AWWA جهت انتخاب واحدهاي تصفيه خانه مقايسه شد. نتايج اين مقايسه نشان داد كه مهمترين مشكلات مشاهده شده در آب رودخانه كشكان آلودگي شديد ميكروبي، آلودگي به BOD ، COD، بالا بودن ميزان مواد معلق، كدورت بالا و غلظت بيش از حد سرب در ايستگاه پل دختر بوده است، به اين ترتيب كه در 100% نمونه ها آلودگي ميكروبي وجود داشته است. همچنين ميزان آلاينده هاي فيزيكي و شيميائي زير از حداكثر مجاز استانداردهاي بين المللي بيشتر بوده است.
رنگ- حداقل رنگ برابر سه واحد رنگ ( ايستگاه يك) و حداكثر آن 8/15 واحد رنگ ( ايستگاه يك) است. حداقل رنگ در ايستگاه پل دختر 1/4 واحد و حداكثر و ميانگين آن به ترتيب 12 و 6/8 (3=σ ) واحد مي باشد. 4/5% نمونه ها بيشتر از حداكثر مجاز توصيه شده براي آبهاي شرب، رنگ دارد.
كدورت- حداقل كدورت 3 واحد ( ايستگاههاي 3، 4، 5) و حداكثر آن 300 واحد ( ايستگاه 3) است. حداقل، حداكثر و ميانگين كدورت در ايستگاه پل دختر به ترتيب 10، 143، 29/42 (43= σ) واحد مي باشد. 43% نمونه ها بيشتر از حداكثر مجاز توصيه شده براي آبهاي مشروب كدورت دارد.
BOD5 – حداقل BOD5صفر ميلي گرم در ليتر (ايستگاههاي 5 تا 8) و حداكثر آن 150 ميلي گرم در ليتر (ايستگاه 3) است. حداقل، حداكثر و ميانگين آن در ايستگاه پل دختر به ترتيب 15، 29/7 (4/4= σ)ميلي گرم در ليتر مي باشد. 84% نمونه ها بيشتر از مقادير توصيه شده براي آبهاي تميز، BOD5 دارد.
COD- حداقل COD يك ميلي گرم در ليتر (ايستگاه 6 و 8 ) و حداكثر آن 312 ميلي گرم در ليتر (ايستگاه 3) است. حداقل، حداكثر و ميانگين در ايستگاه پل دختر به ترتيب 1، 28، 14/15 (18/8 = σ) ميلي گرم در ليتر مي باشد. 100% نمونه ها داراي آلودگي COD است.
T.S.S- حداقل مقدار T.S.S ، 8/50 ميلي گرم در ليتر (ايستگاه 3) و حداكثر آن 8953 ميلي گرم در ليتر (ايستگاه 2) است. حداقل، حداكثر و ميانگين T.S.S در ايستگاه پل دختر به ترتيب 55/118، 33/7838، 9/1993 (3/2774= σ) ميلي گرم در ليتر مي باشد.
سرب- حداقل مقدار سرب در ايستگاه پل دختر 009/0 ميلي گرم در ليتر و حداكثر آن 1/0 ميلي گرم در ليتر و ميانگين غلظت اين فلز 0397/0 (0427/0= σ) ميلي گرم در ايستگاه مذكور است. يك نمونه بيشتر از حداكثر مجاز سرب دارد.
ب- به منظور تعيين حجم آبگذر در سه فصل پائيز، زمستان و بهار پس از اندازه گيري جريان بوسيله مولينه و رسم پروفيل عرضي ايستگاهها، نتايج زير حاصل شد.
ميانگين حجم آبگذر ايستگاههاي كرگانه، رباط نمكي، چم انجير، پل كشكان، آفرينه و پل دختر در هفت ماه اندازه گيري به ترتيب 206/2، 208/4، 072/34، 382/61، 879/110 و 176/134 متر مكعب در ثانيه است.
با توجه به نتايج بدست آمده براي تامين آب آشاميدني شهر پل دختر تا سال 1400 چهار گزينه درياچه ها، چاههاي آهكي، چاههاي آبرفتي و رودخانه كشكان از نظر كيفي و كمي مورد مطالعه قرار گرفت و مشخص شد كه رودخانه كشكان چه از نظر كيفي و چه از نظر كمي بر ساير گزينه ها برتري داشته است و بر اين اساس، واحدها و فرآيندهاي مورد نياز تصفيه آب رودخانه به ترتيب، آبگيري از زير بستر، پيش كلرزني، انعقاد و ته نشيني، صافي شني تند و كلر زني نهايي انتخاب شدند.
همچنين پيشنهاداتي به منظور جلوگيري از آلودگي آب رودخانه و حفاظت آن ارائه گرديد.
كلمات كليدي: