بررسي وضعيت بهداشت محيط شهر ياسوج

نويسنده: ارسلان جمشيدي
استاد راهنما: سيمين ناصري
استاد مشاور: قاسمعلي عمراني، محمود اسدي
تاريخ دفاع: 1373/06/30
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: محيط زيست محدود ما، از آب، هوا، زمين، انرژي و موجودات تشكيل شده است، و انسان بعنوان موثرترين عامل تغيير دهنده محيط، با تغييراتي كه در آن ايجاد مي كند تا بهره بيشتري ببرد، محيط زيست را آلوده مي سازد. نتيجه افزايش جمعيت و بهتر شدن روش زندگي افزايش مصرف و توليد بيشتر فاضلابها، زباله ها، سر و صدا، آلوده كننده هاي هوا و ساير عوامل آلوده كننده محيط زيست بوده است. براي ايجاد نيروي محركه هاي در جهت تامين بهداشت محيط و رفع آلودگي در محيط زيست، پروژه بررسي وضعيت بهداشت شهرها مطرح گرديده است.
شهر ياسوج كه در اين پژوهش از جنبه هاي بهداشت محيطي مورد بررسي قرار گرفته است، مركز استان كهكيلويه و بويراحمد از استانهاي جنوبي كشور است. در اين شهر نيز مانند ساير شهرهاي كشور عليرغم نوبنياد بودن آن مشكلات زيادي بر سر راه تامين بهداشت محيط و بهبود كيفيت محيط زيست وجود دارد و بر همين اساس هدف اساسي اين پژوهش به بررسي وضعيت بهداشت محيط اين شهر اختصاص يافت مراحل مختلف انجام اين تحقيق كه در سال 73-1371 صورت پذيرفت و نتايج بدست آمده بطور خلاصه به شرح زير مي باشد.
1-جمع آوري اطلاعات كلي مربوط به وضعيت اجتماعي، اقتصادي و جمعيتي شهر: بر اساس اطلاعات جمع آوري شده و همچنين انجام سرشماري خانه به خانه، جمعيت شهر ياسوج در ابتداي سال 1372، 54716 نفر برآورد شده كه 9457 خانوار را تشكيل مي دهند ( بعد خانوار 78/5 نفر)، متوسط نرخ رشد ساليانه جمعيت در اين شهر در حد فاصل بين دو سرشماري عمومي 1365، 1370 برابر با 26/10% و نسبت جنسي براي جمعيت ياسوج در سال 1372 برابر با 106 مي باشد همچنين در همين سال 7/89% مردان و 5/79% زنان شش ساله به بالاي اين شهر باسواد بوده اند.
2- وضعيت آب آشاميدني شهر: آب آشاميدني شهر ياسوج از سه چشمه (40%) و 6 حلقه چاه، عميق و نيمه عميق (60%) تامين مي گردد. در حال حاضر بطور متوسط 21000 متر مكعب آب از منابع ياد شده در شبانه روز توليد مي گردد كه وارد شبكه توزيع مي شود و يا در 6 مخزن ذخيره به ظرفيت 8500 متر مكعب ذخيره مي گردد. شبكه توزيع اصلي آب شهر نزديك به 19 سال قدمت دارد و قطر لوله هاي بكار رفته در آن از 2 تا 10 اينچ متغير است. فشار آب در شبكه توزيع از حداقل 5 متر تا حداكثر 100 متر در نوسان است. مصرف متوسط سرانه خانگي برابر با 145 ليتر در روز و متوسط مصرف سرانه كل با احتساب مصارف عمومي و تجاري، فضاي سبز و تلفات شبكه برابر با 230 ليتر در روز مي باشد. كيفيت باكتريولوژيكي آب عليرغم سالم بودن آب در محل توليد اوليه، بعلت آلودگي هاي ثانويه ايجاد شده در اثر مشكلات خطوط انتقال، توليد و مخازن ذخيره نامناسب است بطوري كه فقط 31% نمونه هاي آزمايش شده در سال 1372 سالم و 68% از نمونه ها آلوده بوده اند. همچنين بعلت كمبود امكانات و تجهيزات، عمليات كلرزني آب بصورت دستي و ناقص انجام ميگيرد. آزمايشات انجام شده همچنين نشان داده اند كه كيفيت آب آشاميدني شهر از نظر خصوصيات فيزيكي، شيميائي و وجود فلزات سنگين در آن مناسب بوده است. آبهاي موجود از نوع آبهاي بيكربناته بوده و سختي آب در اكثر منابع در حد پايين (بين 134 تا 270 ميلي گرم در ليتر ) قرار دارد. در آزمايشات شيميائي و فلزات سنگين به استثناء مقدار بيكربنات ( بين 134 تا 180 ميلي گرم در ليتر ) ساير پارامترهاي اندازه گيري شده كمتر از مقدار توصيه شده و حد مجاز بوده اند.
3- وضعيت جمع آوري سطحي و فاضلاب شهر: شهر ياسوج با توجه به وضعيت توپوگرافي، شيب مناسب عمومي و حركت سريع آبهاي سطحي در كانالهاي طبيعي و روباز تا كنون نيازي به سيستم دفع آبهاي سطحي نداشته است. از مجموع كل خانوارهاي شهر 63 درصد از آنها داراي توالت خصوصي، 6/36 درصد داراي توالت عمومي يا مشترك و 6% فاقد توالت بوده اند. همچنين 78% از خانوارها فاضلاب خود را بصورت بهداشتي دفع نموده و 22% از خانوارها فاضلاب منازل ( شستشوي منازل و آشپزخانه ) را بصورت غير بهداشتي در محيط رها مي نمايند. طرح شبكه پيشنهادي فاضلاب شهر بر مبناي جمعيت و توليد سرانه فاضلاب ( 80% مصرف سرانه آب ) و ضريب پيك فصلي 55/1 طراحي شده است.
4- وضعيت جمع آوري و دفع زباله شهر ياسوج: متوسط زباله توليدي روزانه ياسوج در سال 1372 برابر با 31086 كيلوگرم بوده است. مقدار سرانه توليدي زباله شهر نيز به دو روش بررسي نمونه اي و توزين كل زباله توليدي روزانه اندازه گيري شد و سرانه توليدي زباله در روش اول 515/ كيلوگرم در روز و در روش دوم 550/ كيلوگرم در روز محاسبه گرديد. اجزاء تشكيل دهنده زباله ياسوج شامل : مواد فاسد شدني و بقاياي مواد غذايي 84%، كاغذ و كارتن 5/3%، مواد پلاستيكي 2/4%، شيشه 9/1% و فلزات 7/1% وزني بوده است، همين چگالي ( وزن يك متر مكعب) زباله ياسوج برابر با 5/342 كيلوگرم محاسبه شده است.
بر اساس برآورد انجام گرفته مخارج روزانه جمع آوري و دفع زباله شهر ياسوج به ازاي هر كيلوگرم زباله 2/12 ريال مي باشد.
دفع نهايي زباله ياسوج در ناحيه "پركدان" انجام مي شود كه محل دفع نيز داراي مشكلات و معايب فني است.
5- وضعيت آلودگي هوا در شهر: نتايج نمونه گيري و آزمايشات آلوده كننده هاي هوا در بهمن ماه 1372 بيانگر آنست كه غلظت ذرات معلق در هواي ياسوج از 205 تا 8/324 ميكروگرم در متر مكعب ( استاندارد حداكثر غلظت 24 ساعته 260 ميكروگرم در متر مكعب مي باشد) مقدار SO2 اندازه گيري شده در هوا برابر صفر ( استاندارد 24 ساعته 365 ميكروگرم) در متر مكعب مي باشد و غلظت ذرات سياه كننده از 58/7 تا 28 ميكروگرم در متر مكعب متغير بوده است.
6- وضعيت سر و صدا در شهر : ميزان فشار صوت (S.P.L) در فركانسهاي مختلف در پنج نقطه از شهر و براي 18 ساعت در شبانه روز اندازه گيري گرديد. كه حداقل آن Db 48 در فركانس 500 هرتز براي ساعت 24 در ميدان آزادي ( استانداري ) و حداكثر آن dB 83 در فركانس 2000 هرتز براي ساعات 18-17 در ميدان هفتم تير بوده است. همچنين تراز معادل صوت (Leq) نيز در ايستگاههاي پنچ گانه از حداقل Db 59 براي نيمه شب در ميدان آزادي تا Db 2/79 براي ساعت 17-16 در ميدان هفتم تير متغير است.
7- بهداشت مواد غذايي : تعداد مراكز تهيه و توزيع مواد غذايي شهر در سال 1372 ، 563 واحد بوده است مجموعاً 909 نفر كارگر در اين مراكز اشتغال داشته اند كه 83% از آنان داراي كارت معاينات بهداشتي و 17% فاقد آن بوده اند (57% از كارگران شاغل در 321 واحد از لباس كار مناسب استفاده مي نموده اند 97% از واحدهاي ياد شده داراي محيط كار بهسازي شده بوده اند كه تعداد 269 واحد (48% كل ) بعد از ارائه توصيه ها اقدام به بهسازي نموده اند.
8- بهداشت مسكن و فضاي سبز : تراكم ناخالص در شهر 25 نفر در هر هكتار و تراكم خالص مسكوني 148 نفر در هكتار بوده است. كاربري مسكوني 06/17% از كل مساحت شهر و سرانه اين كاربري 64/67 متر مربع برآورد شده است. سرانه مسكوني در زمان انجام پژوهش 5/67 متر مربع بوده است. از نظر مصالح بكار رفته در ساختمانها بالاترين درصد (9/40% ) مربوط به مصالح آجر و آهن و كمترين آن 8/0% مربوط به مصالح خشت و چوب بوده است. از تعداد كل واحدهاي مسكوني موجود 7/98% از آب لوله كشي استفاده مي نموده اند (5/62% از كل خانوارها داراي انشعاب آب خصوصي بوده اند ).
فضاي سبز : از مجموع كل 571575 متر مربع فضاي سبز موجود، 19460 متر مربع پارك ( با سرانه 4/0 متر مربع )، 124525 متر مربع فضاي سبز استحفاظي، و 447050 متر مربع مربوط به باغات و كشتزارها مي باشد.
بطور كلي بر اساس نتايج تحقيق فوق وضعيت موجود بهداشت محيط شهر ياسوج با شرايط مطلوب و قابل دسترس فاصله بسيار زيادي دارد كه با توجه به نتايج بدست آمده و برنامه ريزي دستگاههاي ذيربط اميد مي رود درآينده نسبت به رفع مشكلات و بهبود و شرايط محيطي و ارتقاء آن تا سطح مطلوب اقدامات ضروري صورت پذيرد.
كلمات كليدي: