ارائه الگوي توزيع پزشك متخصص براي ايران

نويسنده: علي عليزاده
استاد راهنما: نادر خالصي
استاد مشاور: احمد براتي، حسين مباركي، سيد عباس متوليان
تاريخ دفاع: 1391/07/01
مدرك: دكتري تخصصي مديريت خدمات بهداشتي درماني
دانشگاه: علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني تهران، مديريت و اطلاع رساني پزشكي،
چكيده: مقدمه: عدالت در سلامت و رفع بي‌عدالتي يكي از مهمترين دغدغه هاي نظام‌هاي سلامت در جهان خصوصا كشورهاي در حال توسعه است. كمبود منابع مالي و انساني از يك سوء و پيچيده شدن روز افزون ابعاد سلامتي از سوي ديگر، تامين، حفظ و ارتقاي سلامت را با چالش‌هاي مهمي مواجه ساخته است. كمبود پزشك معضلي است كه سالها گريبانگير بسياري از كشورهاي دنياست. بسياري از كشورها افزايش مطلق تعداد پزشكان را از اولويت‌هاي برنامه هاي خود قرار دادند اما نتايج عملكرد اين كشورها در 3-2 دهه اخير نشان داد كه افزايش بي رويه تعداد پزشكان نه تنها مشكل دسترسي كافي مردم به مراقبت‌هاي بهداشتي و درماني را مرتفع نساخته است بلكه مشكلات عديده‌اي را نيز به مشكلات نظام بهداشتي، درماني تحميل كرده است. به گونه‌اي كه شاهد تراكم بالاي پزشكان در مناطق شهري و بالعكس تراكم اندك آنان در مناطق روستايي مي‌باشيم. در ايران استانهاي برخوردار نسبت به استانهاي محروم از نظر پزشك به جمعيت تا 3 برابر متفاوت است بگونه‌اي كه استانهاي برخوردار3 برابر بيشتر نسبت به استانهاي محروم ازاين امكانات برخوردارند و حدود 50 درصد كل پزشكان به خصوص متخصصان فقط درشهر تهران هستند.
هدف:هدف از انجام اين پژوهش ارائه الگوي توزيع پزشك متخصص متناسب با ويژگيهاي خاص كشور ايران كه ضمن كاهش بي‌عدالتي، دسترسي جامعه به خدمات تخصصي و فوق تخصصي را افزايش دهد.
روش كار:پژوهش حاضر از نوع كيفي بودجهت انجام پژوهش در ابتدا با استفاده از مطالعات كتابخانه‌اي كليه مدلها و متغيرهاي موثر بر توزيع متخصص شناسايي گرديدند مدلهاي شناسايي شده وارد جدول تطبيقي گرديد و پس از توصيف هر مدل، مدلها بر اساس نقاط ضعف و قوت با يكديگر مقايسه گرديدند. همچنين تمامي معيارهاي شناسايي شده كه در مدلها استفاده شده بود استخراج گرديد و بدون حذف معياري در يك جدول وارد وجهت بحث و تبادل نظر در اختيار اعضاي تيم مطالعه كيفي قرار گرفت. در اين مرحله تيم تخصصي متشكل از 3 نفر كارشناسان حوزه معاونت توسعه، 3 نفر معاونت سلامت وزارت بهداشت و 3 نفر اساتيد دانشگاهي با استفاده از تكنيك گروه اسمي كه شامل پنج مرحله زير مي‌باشد: جدول متغيرهاي نهايي شناسايي گرديد. مرحله اول: خلق ايده‌ها، مرحله دوم: ثبت ايده‌ها، مرحله سوم: حذف موارد تكراري، مرحله چهارم: اولويت‌بندي بر اساس راي گيري، مرحله پنجم: اولويت بندي نهايي. متغيرهاي شناسايي شده را مورد بررسي قرار دادند. و با حذف، ادغام و اضافه نمودن متغيرهاي جديد متناسب با ساختار كشور ايران معيارهاي اوليه شناسايي گرديد. و در نهايت مناسب بودن معيارهاي الگوي اوليه و همچنين درجه اهميت هر يك از معيارها از ديدگاه 52 مدير منابع انساني دانشگاههاي علوم پزشكي مورد سنجش قرار گرفت و سرانجام الگوي مناسب براي توزيع پزشك متخصص با توجه به شرايط ايران درقالب 3 سناريوي 12، 24 و 38 متغيره ارائه گرديد.
يافته ها: يافته ها نشان داد از ميان 38 معيار موثر بر توزيع پزشك متخصص 17 معيار مربوط به عوامل درون سيستم بهداشت و درمان و 21 متغير برون سازماني بودند. از ميان 38 معيار مشخص شده تعداد جمعيت، تجهيزات تخصصي و درماني، مناطق كمتر توسعه، وجود متخصصين هم رشته موجود، نوع تخت بيمارستاني رتبه اول تا پنجم را كسب نمودند.
نتيجه:از آنجائيكه جمع‌آوري داده هاي مربوط به كليه 38 متغير شناسايي شده با توجه به نارسايي سيستم اطلاعات كار بسيار دشواري مي‌باشد الگوي توزيع پزشك متخصص با توجه به ارجحيت و ميزان تاثير متغيرها بر توزيع متخصصين در قالب 3 سناريوي الگوي 12 متغيره، الگوي 24 متغيره و الگوي 38 متغيره ارايه گرديد.
كلمات كليدي: الگو، توزيع، پزشك متخصص