بررسي ارزش سي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب

نويسنده: كيارا رضايي كلانتري
استاد راهنما: كاوه صميمي
استاد مشاور:
تاريخ دفاع: 1391/07/01
مدرك: دكتراي تخصصي راديولوژي
دانشگاه: علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني تهران، پزشكي،
چكيده: بيان مسئله: امروزه بسياري از مناطق دنيا دوره گذر اپيدميولوژيك بيماري‌هاي خود را تجربه كرده و در اين زمينه با كنترل بيماريهاي عفوني، بيماري‌هاي‌ مزمن غيرعفوني بخش عمده از بار بيماريهاي را به سيستم سلامتي تحميل مي‌كند. اين گذر اپيدميولوژيك و دموگرافيك كه در ايران نيز در حال رخ دادن است، تاثير قابل ‌توجهي بر الگوي موربيدتي و مورتاليتي بيماري‌ها در آينده نزديك و دور خواهد داشت، خصوصا آنكه ظهور بيماري‌هاي مزمن غير واگيردار با متغيرهاي اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي نيز در ارتباط مي‌باشد.
كبد چرب (fatty liver) يكي از مشكلات شايع كبدي است كه شيوع آن در برخي از مناطق دنيا تا 35-25% نيز گزارش شده است و با توجه به افزايش ريسك فاكتورهاي آن از قبيل هيپرليپيدمي، چاقي، ديابت، كموتراپي و غيره شيوع آن رو به افزايش مي‌باشد. اين اختلال شامل طيف وسيعي است كه كبد چرب غيرالكلي شايعترين فرم آن است و از استئاتوز كبدي تا استئاتوهپاتيت متفاوت بوده و در نهايت ممكن است به سيروز كبدي منجر شود. اهميت ديگر كبد چرب، افزايش عوارض پس از رزكشن ناكامل كبدي است.
اين اختلال در اكثر موارد بي‌علامت است و بطور اتفاقي در بررسي هاي تصوير برداري يا بواسطه اختلال خفيف در آنزيم‌هاي كبدي تشخيص داده مي‌شود. دقيق ترين روش تشخيص كبد چرب بررسي هيستوپاتولوژيك است، اما يك اقدام تهاجمي و وقت گير است و با عوارض مختلفي مي‌تواند همراه باشد. بنابراين روش هاي رديولوژيك شامل سونوگرافي، سي تي اسكن و MRI نقش مهمي در تشخيص اين اختلال مهم و بعضاً داراي عواقب خطرناك دارند. سونوگرافي معيارهاي كيفي براي تشخيص كبد چرب ارائه مي‌دهد و ممكن است راديولوژيست‌هاي مختلف در خصوص نتايج سونوگرافي در يك بيمار مبتلا به كبد چرب اختلاف نظر داشته باشد. MRI هر چند براي تشخيص مقادير اندك ارتشاح چربي بسيار دقيق است، اما هزينه زيادي دارد و امكان انجام آن در هر مركز تشخيصي و درماني وجود ندارد و روش مناسبي براي اينكار محسوب نمي‌شود.
سي تي اسكن يك روش نسبتاً سريع و در دسترس است كه دقت تشخيصي قابل قبولي دارد. ارتشاح چربي در كبد بوسيله سي تي اسكن با كاهش دانسيته كبد مشخص مي‌شود. براي تشخيص كبد چرب غالباً از سي تي اسكن بدون ماده حاجب استفاده مي‌شود و معيارهاي مختلفي براي آن وجود دارد كه عبارتند از: دانسيته كبد كمتر يا مساوي HU40، اختلاف دانسيته كبد با طحال ≤10- ، يا نسبت دانسيته كبد به طحال بيشتر از1 يا 1/1.
با توجه به اينكه برخي از مطالعات حاكي از ارزش تشخيصي كمتر سي تي اسكن با ماده حاجب نسبت به سي تي اسكن بدون ماده حاجب بوده‌اند، در هنگام تفسير تصاوير سي تي اسكن شكم با ماده حاجب غالباً توجهي به تشخيص كبد چرب نمي‌شود و ممكن است اين اختلال ناديده گرفته شود. امروزه با توجه به بيشتر شدن فراواني سي تي اسكن با ماده حاجب و دسترسي راحت تر به آن و امكان بررسي دانسيته كبد و مقايسه آن با طحال يا ساير ارگان ها در مراحل مختلف آن (فاز قبل از تزريق ماده حاجب، فاز شرياني، پورتال، و فاز تأخيري) و همچنين باتوجه به اينكه در بسياري از موارد ديگر سي تي اسكن بدون حاجب درخواست نمي‌شود و فقط سي تي اسكن با ماده حاجب براي بيماران انجام مي‌شود، به نظر مي‌رسد انجام مطالعاتي در زمينه قابليت اين روش در تشخيص كبد چرب سودمند باشد. البته، برخي از صاحبنظران معتقدند كه تشخيص كبد چرب در سي تي اسكن با ماده حاجب مشكل است و دليل آنها اين است كه مقايسه مقادير دانسيته كبد و طحال قابل اعتماد نمي‌باشد، زيرا اختلاف بين اين دو به تكنيك و زمان انجام سي تي اسكن وابسته است و همچنين بين دانسيته هاي طبيعي و غيرطبيعي كبد همپوشاني وجود دارد.
در سي تي اسكن با ماده حاجب اگر دانسيته كبد كمتر از HU40 باشد نيز كبد چرب تشخيص داده مي‌شود، ولي اين عدد نيز در مطالعات از حساسيت زيادي برخوردار نبوده است. Jacobs و همكارانش در مطالعه خود نشان دادند كه سي تي اسكن با ماده حاجب ارزش تشخيصي قابل قبولي براي كبد چرب دارد، اما دقت آن مختصري كمتر از سي تي بدون كنتراست مي‌باشد. با اين حال مطالعه‌اي كه توسط Kim و همكاران بر روي 179 بيمار انجام گرفت براي تشخيص كبد چرب سي تي اسكن با ماده حاجب دقت تشخيصي معادل يا حتي بيشتر از سي تي اسكن بدون ماده حاجب داشته است.
با توجه به شيوع بالاي كبد چرب و ضرورت تشخيص اين بيماريها با هزينه اندك و روشهاي غير تهاجمي، در اين مطالعه سعي شده است تا ارزش سي تي اسكن با ماده حاجب براي تشخيص كبد چرب مورد بررسي قرار گيرد. اين مطالعه به لحاظ وجود امكانات و تجهيزات و همچنين وجود بيماران كافي داراي قابليت اجرايي بوده و نتايج آن مي‌تواند ضمن افزايش دانش و آگاهي پزشكان و متخصصين در خصوص روشهاي تشخيص كبد چرب، مي‌تواند در ارائه راهكارهاي مناسب تشخيصي در بيماران مذكور كمك كننده باشد.
اهداف و فرضيات مطالعه
هدف اصلي: تعيين ارزش سي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب
اهداف اختصاصي:
1- تعيين حسايت سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب
2- تعيين ويژگي سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب
3- تعيين ارزش اخباري مثبت سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب
4- تعيين ارزش اخباري منفي سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب
5- تعيين دقت تشخيصي سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب
اهدف كاربردي طرح:
تعيين قابليت عملي سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب
سوالات پژوهشي:
1- حساسيت سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب چقدر است؟
2- ويژگي سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب چقدر است؟
3- ارزش اخباري مثبت سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب چقدر است؟
4- ارزش اخباري منفي سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب چقدر است؟
5- دقت تشخيصي سي تي تي اسكن با ماده حاجب در تشخيص كبد چرب چقدر است؟
كلمات كليدي: