مطالعه تطبيقي سيستم اطلاعات ايمني بيمار در كشورهاي منتخب و ارايه مدل براي ايران

نويسنده: عباس شيخ‌طاهري
استاد راهنما: فرحناز صدوقي، مريم احمدي
استاد مشاور: حميد مقدسي
تاريخ دفاع: 1391/06/04
مدرك: دكتري تخصصي مديريت اطلاعات بهداشتي درماني
دانشگاه: علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني تهران، مديريت و اطلاع رساني پزشكي،
چكيده: مقدمه:ايمني بيمار بدون استفاده از اطلاعات وقايع سوء به ‌منظور طراحي برنامه‌هاي اصلاحي قابل حصول نيست. لذا، هر برنامه‌ ايمني بيمار وابسته به سيستم اطلاعات ايمني بيمار به‌منظور گردآوري، تحليل و بازخورد اين اطلاعات مي‌باشد. در ايران، برنامه‌هاي ايمني بيمار در مراحل ابتدايي است و هنوز سيستم منسجمي براي مديريت اطلاعات ايمني بيمار در بيمارستان‌ها وجود ندارد. بنابراين، مطالعه حاضر به‌منظور شناخت و مقايسه سيستم‌هاي اطلاعات ايمني بيمار در كشورهاي منتخب و ارايه مدل سيستم اطلاعات ايمني بيمار براي بيمارستان‌هاي ايران انجام گرديد.
روش پژوهش:اين مطالعه در سه مرحله انجام شد. در مرحله اول، وضعيت موجود ايران از طريق استعلام از برخي مطلعين امر در وزارت بهداشت، معاونت درمان دانشگاه‌هاي علوم پزشكي و بيمارستان‌ها و همچنين مطالعه متون مرتبط مورد بررسي قرار گرفت. در مرحله دوم، چهار كشور آمريكا، استراليا، انگلستان و سنگاپور انتخاب و سيستم‌هاي اطلاعات ايمني بيمار آنها شناسايي گرديد. مختصات مربوط به اين سيستم‌ها از لحاظ انواع داده‌هاي قابل گردآوري، انواع وقايع سوء تحت پوشش، انواع روش‌هاي گردآوري داده‌ها، روش‌هاي تحليل و تفسير داده‌هاي ايمني بيمار، افراد دخيل و مشاركت‌كننده در سيستم، ابزارها و تكنولوژي‌هاي مورد استفاده و روش‌هاي اطلاع‌رساني و انتشار اطلاعات با استفاده از روش مطالعه متون و تحليل محتوا شناسايي و در جداول تطبيقي وارد گرديد. پس از مقايسه وجوه اشتراك و افتراق اين سيستم‌ها، مدل پيشنهادي اوليه در 7 محور و 179 بند (شامل داده‌هاي ايمني بيمار، روش‌هاي گردآوري داده‌ها، روش‌هاي تحليل و تفسير داده‌ها، افراد دخيل در سيستم، ابزارها و تكنولوژي‌هاي مورد استفاده، روش‌هاي اطلاع‌رساني و انتشار اطلاعات و قوانين حاكم بر سيستم) طراحي گرديد. در مرحله سوم مطالعه، جهت تاييد اعتبار مدل پيشنهادي از تكنيك دلفي (طي دو مرحله) استفاده شد. در مرحله اول، 26 نفر و در مرحله دوم، 19 نفر از صاحب‌نظران در حوزه‌هاي مديريت اطلاعات بهداشتي، مديريت خدمات بهداشتي ، پزشكي و پرستاري مشاركت كردند. تحليل يافته‌هاي حاصل از دلفي، با روش آمار توصيفي و مجموع امتيازها انجام شد و بندهاي با حداقل 75 درصد كل امتياز ممكن در مدل نهايي لحاظ گرديد.
يافته‌ها:طبق يافته‌هاي به دست آمده، كشور ايران در مراحل ابتدايي شكل‌گيري برنامه‌هاي ايمني بيمار است و در حال حاضر بيمارستان‌ها فاقد سيستم اطلاعات ايمني بيمار هستند. در تمام كشورهاي مورد بررسي، قوانين و مقررات مشخصي براي ثبت و تحليل خطاهاي پزشكي و وقايع سوء ايمني بيمار وجود دارد. در اين كشورها، انواع داده‌هاي قابل گردآوري، انواع وقايع سوء قابل ثبت و روش‌هاي گردآوري داده‌ به‌خوبي تعريف شده است. رايج‌ترين روش گردآوري داده‌‌ها در اين كشورها، گزارش‌دهي و تحليل علل ريشه‌اي است. در آمريكا و استراليا، مجموعه مشخصي از شاخص‌هاي ايمني بيمار جهت تحليل ميزان وقايع سوء و پايش آنها تعريف شده است. رايج‌ترين ابزار جهت گردآوري داده‌ها، فرم‌هاي گزارش‌دهي و تحليل علل ريشه‌‌اي است. همچنين، تيم‌هاي مديريت ريسك يا ايمني بيمار مسووليت سيستم را برعهده دارند. انواع اطلاعات توليدي از اين سيستم شامل گزارشات آماري و بازخوردهاي عملياتي است كه در اختيار ارايه‌كنندگان مراقبت، مديران ارشد و كميته‌هاي ايمني بيمار (يا مديريت ريسك) قرار مي‌گيرد. نتايج تكنيك دلفي در خصوص مدل پيشنهادي اوليه نشان داد كه تمام محورهاي اين مدل در مرحله اول دلفي (شامل 155 بند از 179 بند پيشنهادي) مورد موافقت صاحب‌نظران قرار گرفته است. در مرحله دوم نيز 55 بند ديگر مورد توافق صاحب‌نظران قرار گرفت. در نهايت، مدل نهايي متشكل از هفت محور زير ارايه گرديد: 1- داده‌هاي ايمني بيمار (شامل 8 گروه اصلي داده‌ها)2- گردآوري داده‌ها مشتمل بر 17 گروه اصلي وقايع سوء تحت پوشش و 7 روش مختلف براي گردآوري داده‌ها 3- روش‌هاي تحليل و تفسير وقايع سوء (شامل انواع محاسبات آماري و 29 شاخص ايمني بيمار)4- ابزارهاي مورد استفاده (شامل انواع فرم‌ها و عناصر اطلاعاتي آنها) 5- افراد و گروه‌هاي دخيل (شامل كميته ايمني بيمار، مدير ايمني بيمار، تيم ايمني بيمار، تيم تحليل علل ريشه‌اي، تيم بررسي پرونده و مشاركت ساير گروه‌ها از جمله بيماران، كاركنان، بخش‌هاي رسيدگي به شكايت‌ها، مديريت ريسك ، مديريت بهره‌برداري از منابع و مديريت اطلاعات بهداشتي)6- روش‌هاي بازخورد و انتشار اطلاعات (شامل ارايه انواع گزارش‌هاي آماري و بازخوردهاي عملياتي به گروه‌هاي مختلف از جمله كميته ايمني بيمار، مديران ارشد، ارايه‌كنندگان مراقبت، بيماران و سازمان‌هاي خارج بيمارستاني با روش‌هاي مختلف از جمله انتشار خبرنامه‌هاي ايمني بيمار)7- قوانين حاكم بر سيستم (شامل انواع قوانين و اصول لازم براي تشويق بيمارستان‌ها براي اجراي سيستم اطلاعات ايمني بيمار، محافظت از گزارش‌دهنده، حفظ محرمانگي اطلاعات، ممنوعيت استفاده از سيستم در رسيدگي به شكايت‌ها بجز در موارد بسيار محدود و برخورد با سوء استفاده از سيستم) . 96.2 درصد صاحب‌نظران بر اين باور بودند كه اجراي اين سيستم در ايران "ضروري" يا "كاملا ضروري"‌ است؛ همچنين، 77 درصد آنها مدل پيشنهادي را "كاملا" يا "تا حدود زيادي" قابل اجرا مي‌دانستند.
نتيجه‌گيري:بيمارستان‌هاي ايران فاقد سيستم‌هاي منسجمي براي مديريت كردن اطلاعات مربوط به خطاهاي پزشكي و وقايع سوء ايمني بيمار هستند در حالي كه اجراي اين نوع سيستم‌هاي اطلاعاتي براي پيشبرد اهداف برنامه‌هاي ايمني بيمار ضروري است. نتايج مطالعه حاضر نشان مي‌دهد كه مدل پيشنهادي مورد موافقت صاحب‌نظران است و آنها اين مدل را براي بيمارستان‌هاي قابل اجرا مي‌دانند. بنابراين، مدل پيشنهادي به‌عنوان مدل نهايي اين پژوهش معرفي شده و ضمن توصيه به تصويب قوانين لازم براي اجراي اين سيستم و اجراي آزمايشي آن، اجراي اين مدل در بيمارستان‌هاي ايران پيشنهاد مي‌گردد.
كلمات كليدي: ايمني بيمار، خطاهاي پزشكي، سيستم اطلاعات ايمني بيمار، سيستم گزارش‌دهي وقايع سوء ايمني بيمار، سيستم گزارش‌دهي خطاهاي پزشكي