بررسي تطبيقي مراحل تكوّن جنين در نسبت با انسان شناسي قرآني

نويسنده: سمانه تيرگر
استاد راهنما: خزعلي
استاد مشاور:
تاريخ دفاع: 1391/07/01
مدرك: دكتري پزشكي عمومي
دانشگاه: علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني تهران، پزشكي،
چكيده: بيان مسئله:علم، اولين عطاي ربّ كريم است كه پس از خلقت، آن را به انسان هبه كرد:اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذي خَلَقَ خَلَقَ الانْسانَ مِنْ عَلَق اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الاكْرَمُ الَّذي عَلَّمَ بِالْقَلَمِو هدف از آن، تعالي جان انسانها و رسيدن به حضرت حق تعالي است: إِلى‏ رَبِّكَ الرُّجْعى‏ حقيقت علم، عمود نور است كه از ارض جسد به سماءِ جان سوق مي دهد. حضرت امام خميني (ره) در حديث بيست و چهارم كتاب اربعين حديث پيرامون اقسام علم آورده‌اند:عن أبي الحسن موسى، عليه السّلام، قال: دخل رسول اللّه، صلّى اللّه عليه و آله، المسجد فاذا جماعة قد أطافوا برجل. فقال: ما هذا؟ فقيل: علامة. فقال: و ما العلامة؟ فقالوا له: أعلم النّاس بأنساب العرب و وقائعها و أيّام الجاهليّة و الاشعار العربيّة. قال: فقال النّبىّ، صلّى اللّه عليه و آله: ذاك علم لا يضرّ من جهله و لاينفع من علمه. ثمّ قال النّبىّ، صلّى اللّه عليه و آله: إنّما العلم ثلاثة: آية محكمة، أو فريضة عادلة، أو سنّة قائمة، و ما خلاهنّ فهو فضل. موسى بن جعفر، عليهما السلام فرمود: داخل شد رسول خدا، صلّى اللّه عليه و آله، به مسجد ناگاه جماعتى را مشاهده فرمود كه اطراف مردى دور مى‏زنند. فرمود: «چيست اين؟» گفته شد: «علامه است.» فرمود: «چيست علامه؟» گفتند به او: «داناترين مردم است به نسبهاى عرب و وقايع آن و روزگار جاهليت و اشعار عربى.» فرمود پيغمبر: «اين علمى است كه از جهل او ضرر و زيانى نرسد و از علم او سودى حاصل نشود. همانا علم منحصر است به سه چيز: آيه محكمه، يا فريضه عادله، يا سنّت قائمه. (نشانه استوار يا واجب راست يا سنّت پابرجا) و غير از اين‏ها زيادت است.امام خميني مي فرمايند: پس از آنكه معلوم شد اين علوم ثلاثه كه رسول اكرم، صلّى اللّه عليه و آله، ذكر فرمودند همين سه رشته است كه ذكر شد، آيا هر يك از اين سه عنوان بر كدام يك از اين علوم منطبق است؟ «آيه محكمه» عبارت است از علوم عقليه و عقايد حقه و معارف الهيه. «فريضه عادله» عبارت است از علم اخلاق و تصفيه قلوب. «سنّت قائمه» عبارت است از علم ظاهر و علوم آداب قالبيه.«آيه محكمه»: علومى كه تقويت و تربيت عالم و روحانيت و عقل مجرد را كند، علم به ذات مقدس حق و معرفت اوصاف جمال و جلال، و علم به عوالم غيبيه تجرديه، از قبيل ملائكه و اصناف آن، از اعلى مراتب جبروت اعلى و ملكوت اعلى تا اخيره ملكوت اسفل و ملائكه ارضيه و جنود حق جلّ و علا، و علم به انبيا و اوليا و مقامات و مدارج آنها، و علم به كتب منزله و كيفيت نزول وحى و تنزل ملائكه و روح، و علم به نشئه آخرت و كيفيت رجوع موجودات به عالم غيب و حقيقت عالم برزخ و قيامت و تفاصيل آنها، و بالجمله، علم به مبدأ وجود و حقيقت و مراتب آن و بسط و قبض و ظهور و رجوع آن. و متكفل اين علم پس از انبيا و اوليا، عليهم السلام، فلاسفه و اعاظم از حكما و اصحاب معرفت و عرفان هستند.«فريضه عادله»: علومى كه راجع به تربيت قلب و ارتياض آن و اعمال قلبيه است، علم به منجيات و مهلكات خلقيه است، يعنى، علم به محاسن اخلاق، مثل صبر و شكر و حيا و تواضع و رضا و شجاعت و سخاوت و زهد و ورع و تقوى، و ديگر از محاسن اخلاق، و علم به كيفيت تحصيل آنها و اسباب حصول آنها و مبادى و شرايط آنها، و علم به قبايح اخلاق، از قبيل حسد و كبر و ريا و حقد و غشّ و حبّ رياست و جاه و حبّ دنيا و نفس و غير آن، و علم به مبادى وجود آنها و علم به كيفيت تنزه از آنها. و متكفل اين نيز پس از انبيا و اوصيا عليهم السلام، علماى اخلاق و اصحاب رياضات و معارف‏اند.«سنّت قائمه»: علومى كه راجع به تربيت ظاهر و ارتياض آن است، علم فقه و مبادى آن، و علم آداب معاشرت و تدبير منزل و سياست مُدُن، كه متكفل آن پس از انبيا و اوصيا، عليهم السلام علماى ظاهر و فقها و محدثين هستند. به نظر ايشان علومي همچون طب و تشريح را اگر نتوان با يكي از علوم ثلاثه تطبيق داد، ترك آن بهتر است. در بيان علت مي فرمايند: انسان عاقل پس از آنكه فهميد كه با اين عمرهاى كوتاه و وقت كم و موانع و حوادث بسيار نمى‏تواند جامع جميع علوم و حائز همه فضايل شود، بايد فكر كند كه در علوم كدام يك به حال او نافعتر است و خود را به آن مشغول كند و تكميل آن نمايد. و البته در بين علوم آنچه كه به حال حيات ابدى و زندگانى‏ جاويدان انسان نافع است، بهتر از همه است و مهمتر از جميع آنهاست، و آن علمى است كه انبيا، عليهم السلام، و اوليا امر به آن نمودند و ترغيب به آن كردند و آن عبارت از علوم ثلاثه است چنانچه ذكر شد.با اين بيان، علم مُدرن امروز و از جمله آن جنين شناسي كه مباني خود را عمدتاً از غرب گرفته است، زيادي است چرا كه پيوندي با علوم ثلاثه ندارد و به علت عدم داشتن ديدِ جامع، ابتر است و سير افقي دارد؛ يعني توجهي به مبدأ و غايت ندارد و به علم دنيايي‌اي تبديل شده كه در ظلمات و دنيِّ دنيا، كثرت‌زايي كرده است. همچنان‌كه مقام معظم رهبري بر نظريه‌پردازي، نوآوري، توليد علم و اسلامي‌كردن علوم تأكيد داشته‌اند، لازم است عالمان علوم طبيعي نيز در اين حوزه فعاليت جدي داشته باشند.در حوزهي علم جنين‌شناسي لازم است اين علم به علم «جنين شناسي اسلامي» تغيير يابد و مطابق حقيقت علم كه ابزار رساننده‌ي انسان به ذات حق است، موجب تعالي روح شود و نه موجب حبس روح در كثرات دنيا: اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الارْض. معصومين:علم را كثير ندانسته‌‌اند و دعوت به كثرت‌پردازي في نفسه ننموده‌اند بلكه از سرالله الاعظم7 روايت است: «العلم نقطة كثرها الجاهلون و الالف الواحدة لايعلمها الا الراسخون» و آن نقطه يعني تمام علم را در يك جمله معرفي فرمودند آنجا كه حضرتاميرالمؤمنين ولي الله الاعظم مي‌فرمايد: «ظهرت الموجودات عن باء بسم الله و انا النقطة تحت الباء.» از آنجا كه خداوند سبحان در كلام الله مجيد، مردم را دعوت مي‌كند كه براى خداشناسى، در خلق آسمان و زمين و مولّدات و كيفيت تكوين جنين‏ در رحم و بزرگ شدن او و در اعضاى تكوينيه خود و ساير حيوانات دقّت نمايند و همواره ما را از محسوسات به سمت معقولات سير داده است؛ بر آن هستيم كه - إن‌‌شاءالله- از مصداق محسوسي تحت عنوان «نطفه» كه نقطه‌اي است كه علم جنين شناسي، كثير شدن آن را شرح مي‌دهد به معقولي تحت عنوان «نقطه»اي كه حقيقت عالم است و تمام كائنات، ظهوراتي از او و شرح بساطت اويند نائل شويم. اميد است گامي در جهت اسلامي كردن علم جنين شناسي روز برداريم و توجه جامعه پزشكي را به مسئله روح و احاطه و قيوميت آن بر جسم و لزوم داشتن ديد جامع و اسلام نگر در حوزه علم پزشكي و از جمله آن، جنين‌شناسي جلب كنيم.
هدف از اجرا:هدف كلي:زمينه سازي براي نظريه پردازي در اسلامي كردن علم پزشكيهدف كاربردي طرح: ايجاد پارادايم فكري جديد در حوزه‌ي علم پزشكي به همراه ايجاد چارچوب مفهومي و نظري جديد در نگرش به انسان از ديدگاه قرآن اهداف اصلي طرح: 1) بررسي مراحل تكوّن جنين در نسبت با انسان شناسي قرآني. 2) جدا نمودن علم جنين شناسي از گروه علوم زيادي و ابتر، بوسيله گره زدن آن با معارف‌الهيه. 3) شناخت انسان بر مبناي گفتار خالق آن درقرآن كه نيل به يافتن حقيقت انسان است. اهداف فرعي طرح: 1) توليد علم بومي در جنين شناسي 2) فهم كرامت و شرافت در خلقت انسان 3) ايجاد تغيير نگرش در جامعه پزشكي جهت دريافت كرامت نفس و توجه به بعد غير مادي و روح انساني4) لزوم توجه به بالفعل نمودن قواي باطني.
روش اجرا:به‌صورت مطالعات كتابخانه‌اي در حوزه‌ي انسان‌شناسي قرآني با توجه به بُعد فيزيكال تكوّن انسان. اطلاعات مورد نياز با مرور منابع معتبر و فيش‌برداري از اين منابع جمع‌آوري مي شود و در مرحله بعد اين داده‌ها، جمع‌بندي و در چهارده بخش طبقه‌بندي خواهد گرديد: 1) هستي عين حركت است. 2) نشئه غيبي موجودات. 3) بحثي پيرامون تطابق كونين. 4) ويژگي‌هاي عوالم 5) حركت حبي، تجدد امثال، حركت تسبيحي. 6) رابطه سه نشئه. 7) مراحل خلقت جنين از نظر علم روز و قرآن.8) بررسي تطبيقي اطوار آفرينش از زبان قرآن كريم و علم روز 9) زمان نفخه روح. 10) السّلام علي المهدي 11) كيفيت به ظهور رساندن قواي باطن 12) غايتِ انسان. 13) نتيجه و پيشنهاد 14) سخن آخر.

كلمات كليدي: جنين، تكوّن جنين، انسان‌شناسي قرآني