بررسي ذخيره استروييد بدن در قربانيان پس از احيا موفق

نويسنده: رضا مصدق
استاد راهنما: ماني مفيدي
استاد مشاور: ناهيد كيانمهر، بابك مهشيدفر
تاريخ دفاع: 1391/07/01
مدرك: دكترا پزشكي تخصصي
دانشگاه: علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني تهران، پزشكي،
چكيده: ايست قلبي ـ تنفسي و پيش آگهي عمليات احيا از جمله مشكلات اصلي سلامتي جامعه مي‌باشد. ايست قلبي ـ تنفسي مي‌تواند در اثر آسيستول، فعاليت الكتريكي بدون نبض قلب، تاكيكاردي و يا فيبريلاسيون بطني ريتم‌هاي شايع به هنگام ايجاد ايست قلبي ـ تنفسي مي‌باشند. بر اساس مطالعات انجام شده، ميزان بروز ايست قلبي ـ تنفسي 175 /0 مورد به ازاي هر تخت بيمارستاني در طي سال (5-1 مورد به ازاي هر 1000پذيرش بيمارستاني) مي‌باشد. به تازگي وضعيت عملكرد محور هيپوتالاموس ـ هيپوفيز ـ آدرنال در بيماران با احياي موفق متعاقب ايست قلبي ـ تنفسي مورد توجه محققان قرار گرفته است. نشان داده شده است كه سطح كورتيزول در طي و بعد از عمليات احيا قلبي ـ تنفسي نسبتاً پايين مي‌باشد. هدف مطالعه حاضر بررسي تأثير نارسايي نسبي آدرنال برروي بقاي نورولوژيك بيماران بعد از احياي موفق مي باشد.
روش مطالعه: اين مطالعه به صورت آينده نگر، تصادفي دو سويه كور، تك مركزي طراحي شده است. در اين مطالعه پنجاه و دو قرباني غير ترومايي بالغ با ايست قلبي ـ تنفسي و بلافاصله پس از ورود به بخش اورژانس بيمارستان حضرت رسول (ص) كه CPR موفق به شكل بازگشت نبض مركزي حداقل به مدت پنج دقيقه داشتند، در طي 5 ماه مورد بررسي قرار مي‌گيرند. بيماراني كه توسط داروهاي كورتيكواستروئيدي درمان مي‌شده‌اند، از مطالعه خارج شده است. نمونه خون جهت سنجش كورتيزول در ابتداي عمليات احيا موفق و پس از احيا موفق به بيماران به ميزان 40 واحد 100) ميكروگرم ( داروي محرك ACTH تزريق شده و سطح كورتيزول خون 30 دقيقه، 1 و 24 ساعت بعد اندازه‌گيري شد. بيماران حداقل براي يك هفته پس از CPR موفق از نظر بقاي نورولوژيك پيگيري شدند. بيماران در سه گروه از نظر بقاي نورولوژيك مورد بررسي قرار گرفتند. گروه اول كساني كه قبل از 24 ساعت فوت نمودند، گروه دوم، گروهي كه بعد از 24 ساعت و در طي يك هفته فوت نمودند و گروه سوم، شامل بيماراني كه با وضعيت نورولوژيك قابل قبول از بيمارستان ترخيص شدند.
نتايج: 28 بيمار (8 /53%) بعد از 24 ساعت و در طي يك هفته و 13 بيمار (25%) قبل از 24 ساعت فوت نمودند و 11 بيمار (2/ 21%) با وضعيت عمومي خوب از بيمارستان ترخيص شدند. ميانگين سطح كورتيزول سرمي پايه تمامي افراد مورد مطالعه 3269/ 61 µg/dL با انحراف معيار 63881 /6 µg/dL مي‌باشد. تمامي بيماران با توجه به سطح كورتيزول سرمي پايه (بالاتر از 15 µg/dL) دچار نارسايي آدرنال نبوده‌اند. ميانگين افزايش سطح كورتيزول 30 دقيقه پس از تزريق داروي محرك در 41 بيمار (8/78%) كمتر از 9 µg/dL و معادل نارسايي آدرنال بوده است. ميانگين سطح كورتيزول 30 دقيقه پس از تزريق داروي محرك با توجه به نتيجه نهايي نورولوژيك مختلف مورد بررسي قرار گرفت و بر اساس نتايج آن در گروه مختلف بيماران اختلاف معنادار از نظر آماري وجود نداشت.( P=0.085)
ميانگين سطح كورتيزول 60 دقيقه پس از احيا قلبي ـ ريوي با توجه به نتيجه نهايي نورولوژيك مختلف مورد بررسي قرار گرفت و بر اساس نتايج آن در گروه بيماراني كه قبل از 24 ساعت در بيمارستان فوت نموده‌اند، برابر با 2308/103 با انحراف معيار 99079 /54 بيشتر از ساير گروه بيماران، و اين ميزان در گروه بيماراني كه بيش از 24 ساعت در بيمارستان زنده بوده‌اند برابر با 6464/ 62 با انحراف معيار 36903/ 42 كمتر از ساير گروه بيماران مي‌باشد. (P=0.049)
سطح كورتيزول نيم ساعت پس از احيا در گروه وابسته به تزريق وازوپرسور و دچار شوك بعد از احيا به صورت معناداري كمتر و معادل نارسايي آدرنال بوده است. ( P=0.040)
نتيجه اينكه سطح خوني كورتيزول در گروه داراي بقاي نورولوژيك بعد از احياي موفق پايين‌تر از گروه بدون بقاي نورولوژيك است.
بحث و نتيجه گيري: بر اساس اين مطالعه تك مركزي هيچ ارتباط معنادار از نظر آماري بين سطوح كورتيزول سرمي و بقاي نورولوژيك زودرس (كمتر از 24 ساعت) بيماران وجود نداشته است. بيماراني كه در طي 24 ساعت فوت نموده‌اند نسبت به بيماراني كه بيش از 24 ساعت و كمتر از يك هفته زنده بوده‌اند سطح كورتيزول سرمي بالاتري داشته‌اند. شوك وابسته به تزريق وازوپرسور در بيماران به دنبال ايست قلبي ـ تنفسي شايع مي‌باشد و سطوح كورتيزول سرمي در اين گروه بيماران (بروز نارسايي نسبي آدرنال) احتمالا در ناپايداري هموديناميكي بيماران پس از احيا موفق بيماران نقش موثري دارد. اتيولوژي سطوح كورتيزولي پايينتر ممكن است به علت نارسايي ادرنال اوليه باشد.
مطالعات بيشتري جهت روشن ساختن اين نكته كه تجويز استروييد مي‌تواند نتيجه CPR را بهبود بخشد، لازم است.
كلمات كليدي: كورتيزول، ايست قلبي ـ تنفسي، بقاي نورولوژيك، CPR موفق