تعيين امتياز پرسشنامه SNOT 22 در جمعيت افراد سالم ساكن شهر تهران

نويسنده: ندا جعفري
استاد راهنما: مريم جالسي
استاد مشاور:
تاريخ دفاع: 1391/07/01
مدرك: دكتراي عمومي پزشكي
دانشگاه: علوم پزشكي وخدمات بهداشتي درماني تهران، پزشكي،
چكيده: اهداف طرح:رينوسينوزيت مزمن (CRS) يك مشكل شايع بهداشتي در كشورهاي صنعتي است كه حدود 15-10% جمعيت را گرفتار ميكند. در ايالات متحده اين بيماري شايعترين بيماري مزمن معرفي شده است. تاثيرات منفي رينوسينوزيت مزمن بر روي كيفيت زندگي بيماران اغلب كمتر از واقع تخمين زده ميشود. بسياري از بيماران، تاثير رينوسينوزيت مزمن را بر روي زندگي خود بسيار بيشتر از بيماري هاي ديگري مانند آنژين قلبي، آمفيزم ريوي يا برونشيت مزمن گزارش ميكنند. تاثيرات اقتصادي رينوسينوزيت مزمن كمتر مورد مطالعه قرار گرفته است، ولي براي مثال در سال 2006، حدود 45 هزار بيمار مبتلا به رينوسينوزيت مزمن در بيمارستان هاي آلمان تحت جراحي قرار گرفتند. در سال 2007، هزينه بهداشتي صرف شده براي سينوزيت در آمريكا حدود 8.6 ميليارد دلار بوده است. بر اساس يك مطالعه هزينه هاي درماني مربوطه را مي‌توان با كاهش مصرف منابع پس از عمل جراحي، كمتر نمود. به همين دليل، درمان موثر و موفق رينوسينوزيت مزمن، داراي اهميت بسيار زياد بهداشتي و اقتصادي شده است. ارزيابي نتيجه نهايي درمان رينوسينوزيت مزمن از سالها قبل مورد مطالعه بوده است. در سال 1942، ميزان جراحي مجدد پس از عمل transfacial extranasalحدود 31% بوده است. ولي ابداع روشهاي جديدتر مانند جراحي سينوس عملكردي از درون بيني(FESS) ميزان موفقيت subjective را به حدود 70 تا 92% رسانيده است.
تا دهه 90 ميلادي ارزيابي ميزان موفقيت بر اساس گزارش عوارض، ميزان نياز به جراحي مجدد و ساير فاكتورها بود. همواره اينگونه تصور مي‌شد كه يك آندوسكوپي باليني طبيعي و غير التهابي، نشان دهنده موفقيت حتي براي بيمار است. اگرچه بعدها مشخص شد كه بين يافته هاي باليني و شكايات بيمار تا حدودي تفاوت وجود دارد. همچنين مشخص گرديد كه CT اسكن، كه مهمترين روش تصوير برداري در اين بيماران است، نمي‌تواند ارتباط خوبي بين تصاوير و شدت علايم بيمار بر قرار سازد.از دهه 80 ميلادي، ابزارهاي ارزيابي كيفيت زندگي(QOL) به طور سيستماتيك ايجاد شده و براي استفاده در كارهاي باليني به منظور اندازه گيري نتيجه نهايي از نظر بيمار(subjective) مورد تاييد قرار گرفتند. اولين ابزار براي استفاده در بيماران رينوسينوزيت مزمن در دهه 90 ميلادي معرفي شد. در ادامه به معرفي چندين ابزار معروف در اين زمينه ميپردازيم.
ابزارهاي عمومي:ابزارهاي عمومي براي بيماري‌هاي مختلفي استفاده مي‌شوند. آنها كيفيت زندگي كلي يا وضعيت سلامت عمومي را در بيماران اندازه مي‌گيرند. مي‌توان با آنها بيماريهاي مختلف را بر اساس تاثير روي كيفيت زندگي با يكديگر مقايسه نمود.ارزيابي مختصر سلامتي(SF-36):اين پرسشنامه 36 سوالي 8 شاخص را تشكيل مي‌دهد. هر آيتم در اين پرسشنامه، جزيي از شاخص بوده يا به تنهايي يك شاخص را مي‌سازد. بيمار بر اساس تجارب شخصي خود به سوالات پاسخ ميدهد. شاخص ها عبارت‌اند از: 1) عملكرد فيزيكي 2) نقش فيزيكي (Role physical) 3) درد بدني 4) سلامت عمومي 5) وضعيت زندگي 6) عملكرد اجتماعي 7) نقش عاطفي(Role emotional) 8) سلامت رواني اين پرسشنامه اغلب براي اندازه‌گيري وضعيت سلامتي عمومي مرتبط با كيفيت زندگي استفاده مي‌شود. مطالعات انجام گرفته بر اساس اين پرسشنامه نشان دهنده بهبود كيفيت زندگي در بيماران پس از ESS بوده‌اند. اين پرسشنامه اخيرا همراه با ساير پرسشنامه هاي مخصوص يك بيماري استفاده مي‌شود. ارزيابي بسيار مختصر سلامتي (SF-12): اين پرسشنامه نمونه مختصر شده پرسشنامه 36 سوالي است كه در بر گيرنده آيتم‌هاي تمامي 8 شاخص SF—6 مي‌باشد. اين پرسشنامه قابل اعتماد، مورد تاييد و ابزاري حساس براي ارزيابي كيفيت زندگي است. نشان داده شده است كه امتيازات شاخص هاي فيزيكي و رواني بيماران مبتلا به رينوسينوزيت مزمن پس از FESS بهبود مي‌يابد.پرسشنامه سلامت كودك(CHQ): در زمان اندازه‌گيري ميزان كيفيت زندگي در كودكان همواره اين سوال مطرح است كه آيا كودك بايد به سوالات پاسخ دهد يا والدين او؟ اغلب والدين به دليل درك بهتر از وضعيت و سوالات پرسشنامه از طرف كودك به آن پاسخ ميدهند. البته كودكان بزرگتر ميتوانند خود به سوالات پاسخ دهند. اين پرسشنامه شامل 50 سوال در نمونه مخصوص والدين و 87 سوال در نمونه مخصوص كودكان است. اين پرسشنامه داراي 14 شاخص ميباشد كه در نهايت دو امتياز مربوط به وضعيت فيزيكي و رواني-اجتماعي را مي‌سازند. اين پرسشنامه به 60 زبان در دسترس بوده و مقادير نرمال آن براي جمعيت هاي استراليايي و آمريكايي وجود دارند. در مقايسه با جمعيت عمومي و ساير بيماري هاي مزمن، كودكان مبتلا به رينوسينوزيت مزمن عود كننده كاهش شاخص هاي كيفيت زندگي را بر اساس اين پرسشنامه نشان داده‌اند. پرسشنامه اثر بخشي گلاسكو(GBI): اين پرسشنامه در سال 1996 براي ارزيابي نتيجه نهايي مداخلات جراحي گوش و حلق و بيني ابداع شد. اين پرسشنامه داراي 14 آيتم بوده كه تغييرات وضعيت سلامتي را پس از يك مداخله ارزيابي ميكند. پاسخ‌ها به اين صورت طبقه بندي شده‌اند: به شدت مثبت، مثبت، بدون تغيير، منفي، و به شدت منفي. بر اساس اين پاسخ ها، يك امتياز كلي و سه نمره به وضعيت سلامت عمومي، حمايت اجتماعي، و عملكرد فيزيكي اختصاص مي‌يابد. امتيازات از 100- تا 100+ متغير اند كه امتياز مثبت نشان دهنده بهبودي در كيفيت زندگي است و امتياز صفر نشان دهنده عدم تغيير مي‌باشد. پرسشنامه GBI براي بسياري از عمل‌هاي جراحي مانند تانسيلكتومي، رينوپلاستي، و جراحي شوانوم وستيبولار به كار رفته است. نشان داده شده است كه فوايد FESS براي رينوسينوزيت با پوليپ بيشتر از رينوسينوزيت بدون پوليپ است. ابزارهاي مخصوص بيماري پرسشنامه علايم بيني(Nasal Symptom Questionnaire) اين پرسشنامه در ابتدا براي ارزيابي اختلالات بيني استفاده شد. اين پرسشنامه داراي 12 آيتم بوده كه بر اساس سيستم 4 امتيازي ( 0 براي بدون مشكل و 3 براي مشكل شديد) عمل ميكند. اين پرسشنامه در مطالعات انجام گرفته تاييد شده است. همچنين در بيماريهاي رينوسينوزيت مزمن و جراحي سپتوم بيني استفاده شده است. شاخص ناتواني رينوسينوزيت(RSDI) اين شاخص به منظور تركيب ارزيابي وضعيت سلامت عمومي و كيفيت زندگي در بيماران رينوسينوزيت مزمن در سال 1997 ابداع شد. در نتيجه در زمان استفاده از اين شاخص نيازي به ابزار ارزيابي كيفيت زندگي نمي‌باشد. اين شاخص داراي 30 ايتم است. قابليت اعتماد و پاسخ دهي آن مورد تاييد قرار گرفته است. اين شاخص در مطالعات مختلفي در بيماران رينوسينوزيت مزمن استفاده شده است. فهرست عمومي بيني(GNPI) اين فهرست كه در سال 2003 معرفي شد داراي 45 آيتم مي‌باشد. به دليل تعداد زياد آيتم‌ها، اختصاصيت GNPI كاهش يافته است. از طرفي به دليل طولاني بودن سوالات، همكاري بيماران كمتر شده است. اينها احتمالا دلايل استفاده نادر از اين پرسشنامه هستند. ارزيابي كيفيت زندگي سينونازال5 (SN-5) اين پرسشنامه براي بررسي كيفيت زندگي كودكان مبتلا به رينوسينوزيت مزمن ابداع شد و توسط والدين تكميل ميشود. 5 زمينه كيفيت زندگي مورد بررسي قرار ميگيرند: عفونت سينوس‌هاي پارانازال، گرفتگي بيني، محدوديت فعاليت، علايم آلرژيك، و اختلال عاطفي. يك مطالعه با استفاده از SN-5 نشان داد كه بهبودي در علايم سينونازال پس از آدنوئيدكتومي يا جراحي سينوس پارانازال در كودكان روي ميدهد. تست نتيجه نهايي سينونازال 16، 20 و 22 (SNOT 16,20,22) دكتر Piccirillo و همكاران پرسشنامه‌اي را بر اساس اندازه‌گيري نتيجه نهايي رينوسينوزيت با 31 سوال (RSOM-31) تهيه و تاييد كردند كه داراي آيتم‌هاي عمومي و خاص رينوسينوزيت بود. نمونه 20 آيتمي آن پرسشنامه را امروزه به نام SNOT 20 ميشناسند. اين پرسشنامه ساده تر به دليل رواني و سادگي سوالات بيشتر از سوي بيماران مقبوليت يافت. اين پرسشنامه 20 علامت رينوسينوزيت را در 5 زير گروه مورد ارزيابي قرار مي‌دهد (علايم نازال، علايم پارانازال، علايم مرتبط با خواب، اختلال اجتماعي، و اختلال عاطفي). بيماران بر اساس شدت علايم به يك شاخص 6 امتيازي نمره ميدهند. امتياز كلي SNOT20 مجموع امتياز تمامي اين علايم است. در نتيجه محدوده امتيازات 100-0 است. همچنين، بيماران ميتوانند 5 علامتي را كه بيشترين تاثير را در اختلالات ايجاد شده دارند، مشخص نمايند. در طي سالهاي گذشته، پرسشنامه SNOT 20 براي ارزيابي كيفيت زندگي بيماران مبتلا به رينوسينوزيت مزمن به كار رفته است. درمان رينوسينوزيت مزمن با استروئيد هاي بيني منجر به كاهش امتيازات SNOT 20 شده است. مطالعاتي وجود دارند كه تاثير پوليپ بيني را در بيماران رينوسينوزيت مزمن بر نتيجه نهايي ESS بررسي كرده‌اند. در حاليكه دكتر Ragab و همكاران پوليپ بيني را به عنوان فاكتوري پروگنوستيك در نظر نگرفته بودند، دكتر Deal و همكاران در يافتند كه علايم در بيماران با پوليپ بيني شديدتر است. يك نمونه تاييد شده ديگر از اين پرسشنامه به نام SNOT 16 براي بررسي تاثير سيگار بر كيفيت زندگي بيماران پس از جراحي به كار رفته است. بيماران سيگاري امتيازات بالاتري نسبت به افراد غير سيگاري و در نتيجه كيفيت زندگي پايين تري داشتند. نمونه SNOT 11 نيز به صورت بسيار محدود در برخي مطالعات به كار رفته است. ابتدا كالج رويال انگلستان از نمونه پرسشنامه SNOT 22 براي بررسي 3128 بيمار مبتلا به رينوسينوزيت و پوليپ استفاده كرد. اگرچه اين پرسشنامه هنوز مورد تاييد قرار نگرفته است، ولي تمامي علايم عمده رينوسينوزيت را همراه با دو آيتم :گرفتگي بيني و از دست دادن حس بويايي تحت پوشش قرار ميدهد. اين دو مورد به دليل نگراني در مورد اعتبار سوالات به پرسشنامه اصلي اضافه شده اند ( تا اين ابزار بتواند به طور كامل تمامي زواياي بيماري را مورد پرسش قرار دهد). يك گروه از جراحان ENT با تجربه در بريتانيا به اين نتيجه رسيده بودند كه پرسش از گرفتگي بيني داراي اهميت است، چراكه به نظر آنان اين علامت شايعترين علت مراجعه بيماران رينوسينوزيت مزمن براي دريافت درمان است، بخصوص در زمان وجود پوليپ بيني. آنان همچنين باور داشتند كه بيماران اغلب نسبت به تغيير در حس بويايي و چشايي حساس هستند، و در نتيجه اين مورد را نيز مورد سوال قرار دادند چراكه اين مورد نيز معمولا به مداخله جراحي پاسخ نمي‌دهد. يك مطالعه مروري اخير كه 15 ابزار مخصوص بيماران رينوسينوزيت مزمن را مورد بررسي قرار داده بود، بر اساس ميزان قابليت اعتماد، تاييد پذيري، ميزان پاسخ دهي و استفاده آسان به اين نتيجه رسيد كه پرسشنامه SNOT 22 مناسب ترين ابزار است. به همين دليل در اين مطالعه بر آن شديم تا به بررسي ميزان روايي و قابليت اعتماد اين پرسشنامه در بيماران ايراني بپردازيم. ولي از آنجايي كه قبل از به كار بردن اين پرسشنامه در بيماران، بايد سطح مرجعي براي آن تعريف شود تا بتوان بر اساس آن ميزان بيماري افراد مبتلا به رينوسينوزيت مزمن را سنجيد، در مطالعه حاضر هدف تعيين سطح مرجع براي نمونه فارسي پرسشنامه SNOT 22 است. اميدواريم بتوانيم با انجام اين مطالعه كمكي در بهبودي بيماران مبتلا به رينوسينوزيت مزمن در كشور عزيزمان نماييم. هدف اصلي طرح : تعيين امتياز پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران اهداف فرعي طرح : 1. تعيين امتياز پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران به تفكيك سن 2. تعيين امتياز پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران به تفكيك جنس 3. تعيين ميانگين امتياز پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران 4. تعيين ميانه امتياز پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران 5. تعيين مهمترين 5 علامت در پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران اهدف كاربردي طرح : با استفاده از اين مطالعه ميتوان سطح مرجع امتياز پرسشنامه SNOT 22 را در ميان جمعيت داوطلب تهراني تعيين نمود و با استفاده از سطح مرجع، ميتوان بيماران نيازمند به جراحي را مشخص كرد. فرضيات يا سوالات پژوهش (باتوجه به اهداف طرح) : 1. امتياز پرسشنامه پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران به تفكيك سن چقدر است؟ 2. امتياز پرسشنامه پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران به تفكيك جنس چقدر است؟ 3. ميانگين امتياز پرسشنامه پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران چقدر است؟ 4. ميانه امتياز پرسشنامه پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران چقدر است؟ 5. مهمترين علايم و شكايات بيماران بر اساس امتياز پرسشنامه پرسشنامه SNOT 22 در ميان جمعيت افراد سالم داوطلب ساكن شهر تهران كدام ها هستند؟
كلمات كليدي: پرسشنامه SNOT 22، افراد سالم، شهر تهران، رينوسينوزيت مزمن