شناسايي مواد زائد خطرناك صنعتي در اصفهان و تكنولوژيهاي مناسب تصفيه

نويسنده: رامين نبي زاده نودهي
استاد راهنما: محمود اسدي
استاد مشاور: منصور غياث الدين، عليرضا مصداقي نيا
تاريخ دفاع: 1372/10/04
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات پزشكي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: مواد زائد خطرناك به مواد زائدي اطلاق مي شوند كه به لحاظ دارا بودن خصوصياتي چون سميت، خورندگي، ميل تركيبي شديد، اشتعال پذيري و يا ساير ويژگيها سلامتي انسان و محيط زيست را دستخوش مخاطرات نموده و يا احتمال بروز آنرا در بر داشته باشد. در تعريف مواد زائد خطرناك معمولاً مواد زائد پرتوزا از حوزه تعريف مستثني مي شوند. زيرا معمولاً اين گونه مواد زائد در حوزه مديريت مجزائي از پيش به اندازه كافي تحت كنترل قرار گرفته اند. مواد زائد خطرناك از منابع متعدد صنعتي، تجاري، فعاليتهاي كشاورزي و حتي خانگي توليد مي گردند. خطرات ناشي از اين گونه مواد بر حسب نوع ماده زائد خطرناك و شرايط محيط مي تواند بسيار متفاوت باشد. اثرات متفاوت اعم از حاد، مزمن، كوتاه مدت، دراز مدت، قابل انتظار است. مشكلات ناشي از سوء مديريت در ارتباط با اين گونه ضايعات باعث گرديد كه در بسياري از كشورها از دهه 1970 توجه خاصي به كنترل آنها مبذول گردد. براساس پژوهشهاي كارشناسان محيط زيست پيشگيري از دفع نادرست مواد زائد خطرناك و شرايط محيط 1/0-01/0 هزينه هاي پاكسازي آلاينده در محيط زيست را پس از آلوده سازي در برخواهد داشت. با توجه به ملاحظات بهداشتي و اقتصادي انگيزه انجام مطالعه اي در خصوص شناسائي مواد زائد خطرناك صنعتي در اصفهان كه نقش مهمي در روند رو به رشد صنعت در ايران را داراست، ايجاد گرديد.
در اين پژوهش 70 صنعت مهم انتخاب و داده هاي لازم از طريق پرسشنامه، مصاحبه حضوري با مسئولين واحدها و رجوع به مدارك موجود استخراج گرديد. اطلاعات در بردارنده نوع و ميزان مواد زائد، نحوه نگهداري موقت، تناوب تخليه، نحوه دفع نهايي و وضعيت بازيافت و استفاده مجدد مي باشد. جهت ذخيره سازي و پردازش داده ها نرم افزاري تحت عنوان "مديريت بانك اطلاعاتي مواد زائد" طراحي و مورد استفاده واقع شد. اهداف كاربردي اين برنامه عمدتاً سهولت دسترسي به داده ها، اخذ گزارشات بهنگام، امكان گسترش و توسعه پژوهشي به ساير واحدهاي صنعتي و آلوده كننده، كاهش نامطمئني در روند زمان با ايجاد يك سيستم گزارش گيري و گردآوري اطلاعات و مديريت بهينه مواد زائد مي باشد. سيستم مزبور به زبان فارسي بوده و كاربردي آن پيچيدگي خاصي را در بر ندارد. گسترش و توسعه برنامه بلحاظ پيمانگي در طراحي برنامه بسهولت امكان پذير است. داده هاي بدست آمده در دو حالت با در نظر گرفتن كليه تفكيكهاي لازم مورد پردازش واقع گرديد. در يك گزينه فاضلابهاي صنعتي كنترل نشده نيز در نظر گرفته شده اند و در گزينه ديگر در خصوص ارقام مربوط به اين موارد پردازش صورت نپذيرفته است.
نتايج بدست آمده از تجزيه و تحليل اطلاعات بدون در نظر گرفتن فاضلابهاي صنعتي كنترل نشده، حاكي از توليد 5/4371905 تن مواد زائد در سال مي باشد. سهم فعاليتهاي مختلف در اين خصوص تعيين گرديد كه از اين بين صنايع آهن و فولاد 34/63%، صنايع نساجي 34/4%، صنايع پالايش نفت و پتروشيمي 98/2%، صنايع دباغي و تكميل پوست و چرم 82/0% و ساير صنايع 51/28% را به خود اختصاص دادند. در اين رابطه از نظر حالت فيزيكي سهم مواد زائد مايع، جامد، لجن به ترتيب 67/5%، 04/76%، 29/18%، تعيين شد. 46/69% مواد زائد با ويژگي سميت، 79/5% با ويژگي سميت خورندگي، و 21/23% نيز در زمره مواد زائد متفرقه تقسيم بندي گرديدند. در ضمن 02/0% با ويژگي پايداري در محيط زيست، 53/0% با ويژگي پايداري- سميت و 04/0% با ويژگي خورندگي ثبت گرديد. لازم به تذكر است كه 59/80% از كل مواد زائد بدون هيچ گونه كنترلي به محيط زيست تخليه مي شوند. 06/4% نيز سوزانده شده و 38/0% نيز در زمين دفن مي گردند. مابقي توسط تركيبي از روشهاي مذكور و يا به طريق ديگر دفع مي شوند. در حال حاضر بيش از 85% كل مواد زائد بدون انجام بازيافت يا استفاده مجدد به طرق مختلف به محيط زيست دفع مي گردند.
كليه نتايج در خصوص تعيين مقادير، وضعيت نگهداري موقت، تناوب تخليه، روشهاي دفع و وضعيت بازيافت و استفاده مجدد از مواد زائد به تفكيك براي حالات فيزيكي مختلف و همچنين ويژگيهاي گوناگون ارائه گرديده است. در ضمن پر كاربردترين روشهاي تصفيه و همچنين نحوه اجراي طرحهاي كمينه سازي در خصوص توليد كنندگان عمده مواد زائد خطرناك ارائه گرديده است.
كلمات كليدي: