بررسي انتشار سرب از معدن و كارخانه پر عيارسازي دونا

نويسنده: كتايون محسني
استاد راهنما: سيمين ناصري
استاد مشاور: كرامت اله ايماندل، جعفر لنكراني
تاريخ دفاع: 1371/11/13
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: ايران كشوري غني از منابع معدني مشتمل بر فلزاتي مثل نقره، مس، سرب و روي و كانيهاي صنعتي از جمله با ريت، ژيپس، تالك، دولوميت مي باشد.
از معادن مهم سرب ميتوان به معدن كوشك، انگوران، مهدي آباد اشاره كرد يكي از مهمترين معادن سرب در ايران معدن سرب دونا مي باشد كه درمحدوده البرز مركزي در شمال ايران واقع شده و سنگ هاي معدني آن عبارتند از گالن (همراه با مقادير قابل توجه نقره) اسفالريت سروزيت،كالكوپيربت مي باشد، سنگ معدن باطله را با ريت تشكيل مي دهد.
معدن دونا ازسال 1336با مديريت شركت دونا و با 53 نفر پرسنل شروع بكار كرده است، كارخانه تغليظ دونا، ساليانه 2000 -1000 تن كنسانتره با عيار 69 /52 % سرب، مقدار روي و مقادير قابل توجهي نقره توليد مي كند. هدف اصلي اين پايان نامه بررسي اثرات فعاليت هاي معدني دونا برمحيط زيست منطقه بويژه منابع آبي موجود درمنطقه مي باشد.
معدن دونا يك معدن روباز است كه اثرات زيست محيطي حاصل از فعاليت معدن مشتمل بر آلودگي صدا و نوسانات حاصل از انفجار، آلودگي هوا و آب بويژه از طريق سرب و روي موجود درسد باطله مي باشد اثرات فيزيكي ناشي از انفجار در معدن مشتمل بر اثرات سمي، آلودگي صدا، ارتعاش است، چنين اثراتي مي تواند بطور مستقيم سلامتي انسان را دستخوش اختلال كند و يا اينكه بطور غير مستقيم بر روي حيوانات و محصولات كشاورزي اثربگذارد.
يكي از مهمترين اثرات آلودگي ناشي از فعاليتها ،آلودگي منابع آبي سطحي و زيرزميني است كه ناشي از تخليه فاضلاب حاصل ازكارخانه تغليظ به جريانهاي پذيرنده است. لذا، موارد اصلي ارزيابي اثرات در اين پايان نامه مشتمل بر:
1- ارزيابي كيفيت فاضلاب حاصل ازكارخانه تغليظ سرب و نمونه گيري از لجن و تيكنر و تجزيه توسط ديفراكتومتر و فلورسانس اشعه ايكس و اسپكترومتر جذب اتمي.
2- ارزيابي كيفيت فاضلاب انباشته شده درسد باطله و نمونه گيري از لجن كف سد باطله و تجزيه توسط ديفراكتومتروفلورسانس و اسپكترومتر جذب اتمي
3- پايش اثر ناشي از تخليه فاضلاب تخليه شده به منابع آب و منطقه
4- ارزيابي ميزان نفوذ فاضلاب ذخيره شده در پشت سد باطله به منابع آب زيرزميني
5-ارزيابي توزيع سرب درخاك منطقه دونا مي باشد.
نتايج حاصله بشرح زير خلاصه مي شود با توجه به برآورد آماري حجم نمونه گيري از فاضلاب خروجي ازتيكنر6 عدد تعيين گرديد. نمونه گيري از فاضلاب خروجي، غلظت سرب را معادل 16/6435 ميلي گرم درليتر با انحراف معيار28/7 و غلظت روي 33/690 با انحراف معيار 75/1 ميلي گرم در ليتر نشان داد.
-نمونه گيري از لجن سد باطله در عمق 2 متري و به تعداد 18 نمونه در نقطه ورودي فاضلاب، در محل خاكريز در خروجي فاضلاب از سد باطله انجام گرفت و غلظت سرب در لجن ورودي معادل 66/630 با انحراف معيار 38/6 گرم در تن، غلظت روي 273 با انحراف معيار 63/4 گرم در تن و در خاكريز غلظت سرب معادل 33/995 با انحراف معيار 95/8 و غلظت روي 83/452 با انحراف معيار 99/6 گرم درتن و درخروجي غلظت سرب 66/1252 با انحراف معيار 22/4و غلظت روي 83/566 با انحراف معيار 64/2 گرم درتن بوده است.
اثر تخليه فاضلاب بر روي رودخانه دونا:
حجم نمونه گيري از رودخانه دونا 45 عدد برآورد گرديد. نمونه گيري از رودخانه در دو ايستگاه البكا و قهوه خانه در دو فصل بهار و تابستان انجام پذيرفت.
در طي نمونه گيري از ايستگاه اليكا در فصل بهار، غلظت سرب ورودي به ترتيب معادل 0034/0 ± 144/0 ميلي گرم در ليتر و 0021/0 ± 016/0 ميلي گرم در ليتر بوده است، در حاليكه غلظت سرب و روي مجاز در آبهاي سطحي 1 ميلي گرم در ليتر و در آب آشاميدني 05/0ميلي گرم در ليتر مي باشد. در همين زمان، نمونه گيري در ايستگاه قهوه خانه، غلظت سرب و روي در رودخانه قابل تشخيص نبوده است. در فصل تابستان در ايستگاه اليكا، غلظت سرب به 079/0± 38/0 ميلي گرم در ليتر و غلظت روي محلول به 0053/0± 027/0 ميلي گرم در ليتر افزايش يافته است.
اثر سد باطله بر روي منابع آب زير زميني:
بستر سد باطله مشتمل برخاك سطحي با ضريب نفوذپذيري 1-1/0 متر در روز و رس با ضريب نفوذپذيري 2 /0 -01/0 متر در روز مي باشد. رس به دليل نفوذپذيري بسياركم جهت ايزولاسيون مكان هاي دفن زباله استفاده مي شود و در اين مورد نيز از آلوده سازي آب زيرزميني جلوگيري مي كند.
سنگ بستر سد باطله شامل سنگ آهك، دولوميت (سنگهاي رسوبي) و شيل (سنگ دگرگوني) است كه نفوذپذيري سنگ آهك و دولوميت1-0/01 متر در روز و نفوذپذيري شيل 107متر در روز است كه بدليل نفوذپذيري بسياركم از آلودگي آبهاي زيرزميني جلوگيري مي كند.
در بستر سد باطله گسلي وجود ندارد.
اثر فعاليت معدني دونا بر روي خاك مزارع اليكا:
نمونه گيري از خاك مزارع اليكا غلظت سرب 072/0± 572/0 گرم در تن و غلظت روي 0044/0±0038/0 گرم در تن را نشان مي دهد.
كلمات كليدي: