بررسي امكان تامين آب آشاميدني شهر باختران از رودخانه قره سو و انتخاب بهترين گزينه

نويسنده: حيدر مسگراف اسدآبادي
استاد راهنما: سيمين ناصري
استاد مشاور: كرامت اله ايماندل
تاريخ دفاع: 1370/10/26
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: شهرستان باختران بعنوان مركز استان باختران در حال حاضر با جمعيتي حدود 700 هزار نفر با وجود منابع آبي قابل دسترسي در تصفيه آب آشاميدني است. منابع اصلي تامين آب اين شهر تصفيه خانه آب قره سو، چاههاي موجود، قنات روزان و چشمه سراب قنبر است كه ميزان بهره برداري از آنها جمعا 2/2 مترمكعب در ثانيه مي باشد. رودخانه قره سو تنها منبع تامين آب خام تصفيه خانه آب شهر است كه حدود 60 درصد از آب شهر را تامين مي كند. بر اساس پيش بيني روند افزايش جمعيتي شهر باختران كمبود آب آشاميدني در سال 1380 به حدود 80 ميليون مترمكعب در سال و نياز به آب مشروب شهر در سال 1390 بالغ بر 268 ميليون مترمكعب در سال خواهد شد. هدف از اين تحقيق بررسي كمي وكيفي آب رودخانه قره سو و انتخاب بهترين گزينه بمنظور آب آشاميدني شهر باختران مي باشد. در اين تحقيق براي دستيابي به اهداف مذكور آب رودخانه قره سو در چهار ايستگاه پل فلزي، ده پهن، پل كهنه مورد بررسي قرارگرفت.
الف – بررسي كيفي آب رودخانه قره سو
عمليات نمونه برداري در دو فصل پائيز و بهار تعيين آلودگيهاي ميكربي، شيميائي و فلزات سنگين صورت پذيرفت و آناليز نمونه ها با استفاده از امكانات آزمايشگاه آب باختران و آزمايشگاه بهداشت محيط دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي تهران انجام گرديد. تعداد نمونه هاي آناليز شده در دو فصل پائيز و بهار بدين شرح مي باشد.
در فصل پاييز 36 نمونه براي آزمايشات فيزيكي و شيميائي
در فصل پاييز 24 نمونه برداري آزمايشات ميكربي
در فصل بهار 36 نمونه براي آزمايشات فيزيكي و شيميائي
در فصل بهار 20 نمونه براي آزمايشات مواد نفتي و هيدروكربوها
در فصل بهار 24 نمونه براي آزمايشات ميكربي

در دو فصل پاييز و بهار جمع نمونه هاي برداشت شده براي آناليز فلزات سنگين 48 نمونه (هرفصل24 نمونه) مي باشد، كه مشكل عمده آب رودخانه قره سو آلودگي شديد ميكربي و غلظت بيش از اندازه فسفات، سرب، كادميم و هيدروكربورهاي نفتي و روغني است. ارقام حاصل از آناليز نمونه ها با استانداردهاي بين المللي سازمان جهاني بهداشت موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران و استانداردهاي آب سطحي (EPA ) مقايسه شد. با توجه به بررسي انجام شده درصد نمونه ها آلودگي ميكروبي مشاهده شده است و همچنين ميزان آلاينده هاي شيميائي و فيزيكي و فلزات سنگين زير از حداكثر مجاز استانداردهاي بين المللي بيشتر بوده است.
فسفات -20% نمونه ها (باغلظت حداقل 033/0 mg/l و حداكثر mg/l 8/15 و حداكثر ميانگين شش ماهه ايستگاههاي چهارگانه mg/l 6/81 ) كروم -4 درصد نمونه ها (باغلظت حداقل mg/I 0/029) و حداكثر mg/l0/06 و حداكثر ميانگين شش ماهه ايستگاههاي چهارگانه mg/l 0/039(كادميم – 100% نمونه ها) با حداقل غلظت mg/0/007 و حداكثر mg/l 0/20 و حداكثر ميانگين شش ماهه ايستگاههاي چهار گانه mg/l 0/015 (سرب – 100 % نمونه ها) با غلظت mg/l 0/90 و حداكثر mg/l 0/44 و حداكثر ميانگين شش ماهه ايستگاههاي چهارگانه mg/l0/256
غلظت تخليه فاضلابهاي پالايشگاه نفت باختران به رودخانه قره سو در آناليز نمونه هاي برداشت شده اين رودخانه ميزان مواد نفتي و هيدروكربورها بدين ترتيب تعيين گرديده است.
- ميزان مواد نفتي 3/1 تا 6/1 ميلي گرم در ليتر
- ميزان هيدروكربورها 85/0 تا 95/0 ميلي گرم در ليتر
وجود مواد نفتي در آب توليد بو و طعم مي كند و حد ناچيز در استانداردهاي بين المللي براي آن ذكر شده است، وجود هيدروكربورها در آب آشاميدني عوارض بسيار نامطلوبي را در مصرف درازمدت مي تواند بدنبال داشته باشد. توصيه شده استاندارد (W.H.O ) براي هيدروكربورهاي آروماتيك 01/0 ميكروگرم در ليتر است. راهنماي چربي و مواد نفتي E.P.A براي آبهاي سطحي ناچيز توصيه شده است.
ب- بررسي كمي آب رودخانه قره سو
بمنظور تعيين حجم آبگذر در دو فصل پائيز و بهار، پس از ترسيم سطح مقطع ايستگاهها، به روش شمارش مربعات سطح هر مقطع در هر ماه محاسبه گرديد و از دو روش تعيين سرعت براي برآورد حجم آبگذر در هر ماه استفاده شدكه ميانگين آن در دو فصل پاييز و بهار براي هر ايستگاه بشرح زير است:
- ميانگين حجم آبگذر ايستگاه پل فلزي در دو فصل پاييز و بهار 47/17 مترمكعب در ثانيه
- ميانگين حجم آبگذر ايستگاه پل پالايشگاه در دو فصل پاييز و بهار 30/11 مترمكعب در ثانيه
- ميانگين حجم آبگذر ايستگاه ده پهن در دو فصل پاييز و بهار 5 0/17 مترمكعب در ثانيه
- ميانگين حجم آبگذر ايستگاه پل كهنه در دو فصل پاييز و بهار 79/24 مترمكعب در ثانيه
ج – انتخاب بهترين گزينه تامين آب
براي رفع كمبود آب آشاميدني شهر باختران در سالهاي 1380 و 1390 دوگزينه مهم تامين آب يعني احداث تصفيه خانه جديد آب و استفاده از آب رودخانه قره سو بعنوان خوراك آن حفره چاه و بهره برداري از آبهاي زيرزميني دشت باختران (باتوجه به پتانسيل و كيفيت آن) مورد ارزيابي قرار گرفت.
نتايج حاصل از اين ارزيابي و بررسي ما را به ارائه پيشنهادات زير در جهت تامين نيازهاي آب آ شاميدني هدايت مي نمايد.
1- استفاده ازمنابع آب زيرزميني دشت باختران با حفر چاه در اين دشت، بمنظور تامين آب آشاميدني تا افق سال 1380
2- استفاده از چشمه هاي حاشيه دشت باختران مدت 6 ماه (در ماههاي غير كشاورزي) و تلفيق آن با آبهاي زيرزميني دشتهاي ماهي دشت، سنجابي با حفرچاه در دشتهاي مذكور بمنظور تامين آب آشاميدني شهر تا افق سال 1390
همچنين، بمنظور حيات بخشيدن مجدد به اين رودخانه پر اهميت پيشنهاداتي در جهت حفاظت از اين رودخانه به كمك سازمانهاي مسئول ارائه گرديد.
كلمات كليدي: