مشكلات اجراي بهداشت محيط در شبكه نمونه زابل

نويسنده: محمد دهدار
استاد راهنما: سيد محمود شريعت
استاد مشاور: عزت الدين جواديان، منصور غياث الدين،كرامت اله ايماندل، اشرف السادات مصباح
تاريخ دفاع: 1370/04/29
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: شهرستان زابل (سيستان ) يكي از شهرستانهاي استان سيستان و بلوچستان است كه با 8117 كيلومتر مربع مساحت در شمال شرقي استان سيستان و بلوچستان واقع شده و مركز آن شهر زابل است. اين شهرستان داراي يك شهر، 5 بخش و مجموعا 847 آبادي است. در سرشماري مهرماه 1365 از آباديهاي آن 764 آبادي داراي سكنه و بقيه خالي از سكنه بوده است. در سرشماري ياد شده شهرستان زابل 274611 نفر جمعيت داشته است كه از اين تعداد 3/27 درصد در شهر زابل و 1/70 درصد در نقاط روستائي سكونت داشته و 6/2 درصد غير ساكن بوده اند. ارتفاع زابل از سطح درياهاي آزاد 487 متر مي باشد و پهنه هموار سيستان كه از دلتاي رود هيرمند تشكيل شده با توجه به عوامل اقليمي، منطقه اي صحرائي، گرم و خشك محسوب مي گردد.
بادهاي 120 روزه كه از اواخر ارديبهشت تا آخر شهريور ماه ادامه مي يابد يكي از مشخصه هاي آب و هوايي اين منطقه مي باشد .متوسط بارندگي منطقه در مدت 12 سال 51 ميليمتر بوده است. كيفيت سكونت و نوع واحدهاي مسكوني كپر يا مصالح خشت و گل بكار رفته در روستاها نشانه عمق فقر و محروميت هاي فرهنگي آن است. پيشه بيشتر مردم روستا كشاورزي است و ليكن حاشيه نشينان هامون اغلب به صيادي مشغولند. دامداري سنتي، قاليبافي، گليم بافي و پرده بافي از ديگر فعاليتهاي معيشتي مردم سيستان مي باشد. بررسي سواد و آموزش در مناطق روستائي زابل در سرشماري 1365 نشان مي دهد كه اكثريت قريب به اتفاق زنان بي سواد هستند .
از نظر بهداشتي اين منطقه از محرومترين نقاط كشور محسوب مي شود، از دلايل اين امر ميتوان مرز مشترك طولاني با كشور افغانستان و پايين بودن سطح آموزش و عدم آگاهي مردم از مسائل بهداشتي و فقر عمومي را نام برد. بررسي عمده ترين بيماريهاي شايع در منطقه مانند وبا، حصبه، انواع اسهالها، بيماريهاي انگلي، كم خوني و عفونتهاي چشمي نشان مي دهد كه بايستي مسائل بهداشت محيطي در راس اقدامات بهداشتي منطقه قرار گيرد با اين ايده كه مهمترين نياز بهداشتي مردم بهسازي محيط آنها مي باشد اين تحقيق را با نام "بررسي بهترين نحوه اجراي بهداشت محيط در شبكه نمونه زابل" شروع نمودم. سه خانه بهداشت به نامهاي شيب كوره واقع در بخش شهركي و ناروئي كلوخي در بخش پشت آب و حسين صفدر در بخش ميانگيني انتخاب گرديد تا با كمك بهورزان مرد مستقر در خانه هاي بهداشت روستاهاي انتخاب شده روش هاي آموزشي جديدي همراه با برانگيختن حس مشاركت مردم در امور بهداشتي مورد نيازشان به بوته آزمايش گذاشته شود. خوشبختانه نتايج بدست آمده از اين تحقيق گوياي اينست كه چنانچه با توجه به موقعيت جغرافيائي منطقه و اعتقادات فرهنگي آنان فعاليتهاي بهداشت محيط در قالب سيستم شبكه بخوبي پياده گردد بهترين نتيجه را در امر پيشرفت مسائل بهداشت محيطي ميتوان شاهد بود و براستي كه چهره روستاها عوض مي گردد.
آموزش بهورز و سپس همكاري در انتقال آموزشهاي بهداشت محيطي به سطح روستا باعث گرديد كه در شش ماهه دوم سال 69 حدودا 40 % از بيماريهاي اسهالي كاهش يابد اكثريت بيماريهاي چشمي محو گردند (البته تغيير فصل در تقليل اين كاهش موثر بوده اند) تعدادي از بيماريهاي تب دار كه مربوط به مسائل بهداشت محيطي مي شود نقصان قابل توجهي داشته است. در روستاي حسين صفدر 28 خانوار از مصالح جديد و ايجاد توالت بهداشتي استفاده نمودند، در روستاي كلوخي 8 خانوار و در روستاي شيردل، روستاي قمرخانه بهداشت شيب كوره ظرف مدت 2 هفته تعداد 50 خانوار از توالت بهداشتي برخوردار شدند.
بازبيني بلوكهاي بهورزي و تطبيق با شرح وظايف و نيز كمبود شديد نيروي انساني بخصوص كاردان بهداشت محيط كه مي بايستي مورد ارجاع بهورز قرارگيرد با همفكري، مشكلات او را رفع نمايد و نيز كمبود مشخص بودجه و وسايل و مصالح ساختماني و عدم اعتماد مردم به مامورين دولتي و نبودن همكاريهاي بين بخشي بخصوص بين اداره بهداشت محيط، بخشداري، جهاد سازندگي پيشنهاداتي جهت رفع مشكلات بعمل آمده است.
كلمات كليدي: