بهداشت محيط و شبكه خدمات بهداشتي درماني استان يزد

نويسنده: محمدحسين كارگر حاجي آبادي
استاد راهنما: محمود شريعت
استاد مشاور: منصور غياث الدين، سيمين ناصري
تاريخ دفاع: 1370/04/16
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: استان يزد با مساحتي در حدود 7200 كيلومتر مربع و جمعيتي بالغ بر 725800 نفر براساس سرشماري سال 1369 مي باشد 68% اين جمعيت در شهر و 32% در روستا زندگي مي كنند. طبق آخرين تقسيمات كشوري اين استان داراي شش شهرستان 13 شهر 13 بخش 33 دهستان و 1034 روستاي داراي سكنه و 1029 روستاي خالي از سكنه مي باشد آب و هواي استان به شدت خشك و نزولات جوي اندك (55 ميليمتر باران سالانه) و تبخير زياد مي باشد كه اين امر استان را با بي آبي شديد و طوفان هاي شديد مواجه نموده است. از طرف سازمان بهداشت جهاني خدمات بهداشتي اوليه بعنوان كليد رسيدن به هدف بهداشت براي همه تا سال 2000 معرفي شده است از طرفي ارزانترين و جامع ترين طريقه ارائه خدمات بهداشتي اوليه سيستم گسترش شبكه هاي بهداشتي درماني كشور است. در ايران هم با توجه به رشدي كه شبكه هاي بهداشتي درماني در سالهاي بعد از انقلاب در زمينه هاي اجراي اكثر خدمات بهداشتي اوليه داشته است و نظر به عدم رشد فعاليتهاي بهداشت محيط در شبكه ها كه بعنوان بخشي از خدمات بهداشتي اوليه است و همين امر موجب ركود و توقف در جهت پياده كردن اهداف شبكه هاي بهداشتي درماني مي شود در حاليكه مسائل بهداشت محيط به دليل گستردگي از اهميت ويژه اي در سلامت مردم برخوردار است. هدف از اين بررسي ارزيابي وضعيت فعلي بهداشت محيط و ارائه طريق و پيشنهاد به منظور ارائه خدمات بهتر و جامع تر آن در سيستم شبكه است. همچنين چگونگي بكارگيري اصول PHC توسط مديريت خدمات بهداشتي اوليه و نحوه آموزش و بازآموزي بهورزان خانه هاي بهداشت از اهداف فرعي اين تحقيق مي باشند. در اين بررسي و تحقيق ضمن مقايسه خدمات بهداشت محيط در قبل و بعد از نظام شبكه اي براي اينكه معلوم شود چگونه مي توان بهداشت محيط را در شبكه فعال ساخت دو شبكه در دو شهرستان اردكان و تفت انتخاب گرديد.
1- شبكه بهداشت و درمان شهرستان اردكان: بعنوان شبكه نمونه به منظور چگونگي بكارگيري اصول PHC و فعال شدن بهداشت محيط روستاها كه بهسازي محيط روستاها با كمك مالي دولت و مشاركت مردم از طريق فعال سازي بهورز مردم انجام گرفته است.
2- شبكه بهداشت ودرمان شهرستان تفت: هدف از انتخاب شبكه تفت اين بود كه مشخص شود بهداشتيار خانه بهداشت روستا تا چه حد مي تواند بدون همكاري و با خود ياري و مشاركت مردم در بهسازي روستاها ايفاي نقش نمايد.
عملكرد بهورزان در زمينه بهداشت محيط در دو شبكه قبل و بعد از آموزشهاي لازم ارزيابي گرديد همچنين كيفيت بهداشت محيط در نظام شبكه اي از نظر مديريت و برنامه ريزي و نقش كارشناسان برنامه ريز در مركز بهداشت استان و نظارت و كنترل آنها مورد بررسي قرار گرفت و نتايج زير بدست آمدند.1- موفقيت كامل يك برنامه بستگي به مديريت دارد و در ارائه خدمات بهداشتي اوليه در سطوح مختلف شبكه مديران مخصوصا مديران مراكز بهداشتي درماني شهري و روستائي كه در حال حاضر پزشكان عمومي مي باشند اطلاعات كامل و جامع از وظيفه و نقشي كه به عهده آنهاست ندارند و مهمتر انكه در مدت مسئوليت خود فقط به يكي از اجزاء PHC يعني درمان مراجعين مي پردازند از طرفي هيچ گونه نظارت دقيق و كنترل و ارزشيابي آنها در خصوص وظايفي ك به آنها محول شده است وجود ندارد.
2- كارشناس مسئول بهداشت محيط در مركز بهداشت استان ثابت و پايدار نيست لذا بعلت تغيير مديريت ها و عدم برنامه هاي قبلي از موفقيت برنامه به طرز چشمگيري مي كاهد.
3-نظارت و ارزشيابي بعمل آمده از خانه هاي بهداشت در زمينه بهداشت محيط از طرف تيم نظارت از مراكز بهداشت استان و شهرستان كافي نمي باشد.
4- جلب مشاركت مردم در زمينه بهسازي محيط به دليل نبودن ارگان و دستگاهي كه بتواند مشاركت مردم را جلب كند همچنين كمبود اعتبار بسياركم و ناچيز است.
5- با توجه به تعدد دستگاههاي اجرائي در زمينه فعاليت هاي بهداشتي محيط بصورت مستقيم و غيرمستقيم معمولا همكاري و هماهنگي بين آنها مشكل و عملا انجام نمي شود كه اين امر باعث ركود امور بهداشت محيط مي گردد.
6- كمبود وسايل و تجهيزات مختلف براي بهسازي منابع آبي اماكن تهيه و توزيع مواد غذايي و ساير امور بهداشت محيط يكي از موانع پيشرفت كار مي باشد.
7- تعداد پرسنل مورد نياز جهت ارائه خدمات بهداشت محيط با توجه به طرح شبكه كم مي باشد بطوريكه طبق اعلام مركز بهداشت استان تعداد 6 كارشناس محيط 40 كاردان بهداشت محيط و 25 تكنسين بهداشت محيط كسري دارد.
8- آموزش نيروي انساني بخصوص بهورزان در زمينه بهداشت محيط متناسب با نيازهاي منطقه و نظام شبكه نيست لذا پيشنهاد مي گردد:
1- با اختصاص دادن يكي از شبكه هاي بهداشتي درمان به دانشكده بهداشت همچنانكه بيمارستانها به دانشكده هاي پزشكي واگذار گرديد زمينه كارآموزي و كارورزي دانشجويان پزشكي (در زمينه بهداشت محيط) را بيشتر فراهم سازد.
2-اضافه نمودن مدت كارورزي و كارآموزي دانشجويان در شبكه هاي بهداشت درماني
3- ارزيابي و نظارت مستمر از پزشكان مسئول مراكز بهداشتي درماني روستائي در زمينه بهداشت محيط
4- ارزيابي از كار كارشناسان برنامه ريز در مركز بهداشت استان از طرف اداره كل بهداشت محيط و راهنمائي لازم به آن.
5- همكاري بيشتر دانشكده بهداشت و مركز بهداشت استان از نظر علمي و عملي براي تحقق اصول PHC در زمينه بهداشت محيط
6- موظف نمودن بخشداري و دهداران جهت همكاري لازم و اجراي مسائل بهداشت محيط در روستاها
7-اختصاص منابع كافي به خانه هاي بهداشت و نظارت مستمر بر كار آنها
8- اهميت دادن مسئولين به بهداشت محيط در نظام شبكه اي از طريق انتخاب مناسب آموزش، بازآموزي و نظارت دقيق بر كار بهورزان خانه هاي بهداشت .
9- تغيير در نحوه آموزش بهورزان در زمينه بهداشت محيط
10- تربيت نيروي انساني بخصوص در زمينه كارداني جهت مراكز بهداشتي درماني روستائي
11- انتخاب اعضا هيئت علمي دانشكده هاي بهداشت بعنوان مسئول شبكه هاي بهداشتي درماني جهت هر چه بهتر انجام شدن كارورزي و كارآموزي دانشجويان.
كلمات كليدي: