رودخانه كر و منابع آلاينده آن

نويسنده: معراج مددي
استاد راهنما: كرامت اله ايماندل
استاد مشاور: منصور غياث الدين، قاسمعلي عمراني
تاريخ دفاع: 1380/02/24
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: رودخانه كر با طول 278 كيلومتر و ميانگين آب سالانه 30 متر مكعب در ثانيه (در محل ايستگاه اندازه گيري پل خان)كه از شيبهاي غربي كوه سيدمحمد سرچشمه گرفته و پس از اتصال چند رود و نهر ديگر به آن و عبور از دشتها و آباديهاي فراوان به درياچه بختگان مي ريزد، پذيرنده مواد زائد و جامد و فضولات انساني هشتاد روستاي مجاور و كارخانجات مجتمع صنعتيگوشت، چرمينه، مجتمع پتروشيمي، كارخانه قند، آزمايش، آرد شيراز و بيسكويت دادلي، فاضلاب شهر مرودشت و زهكش هاي كوه سبز و آهوچر بوده و علاوه بر آن از الحاق روخانه سيوند در محل پل خان به رودخانه كر، دريافت كننده فاضلاب كارخانه يك و يك و فضولات انساني روستاهاي مجاور مي باشد. براي پي بردن به كيفيت آب رودخانه كر در سه فصل، بهار يك ماه، تابستان سه ماه و پائيز دو ماه ازخرداد تا پايان آذرماه 69 با انتخاب 6 ايستگاه در محل استقرار كارخانه ها و منابع آلوده كننده جمعا 86 نمونه برداشت گرديد و به روش استاندارد روي هر نمونه 33 آزمون فيزيكي، شيميايي، باكتريائي و شاخصهاي نشان دهنده كيفيت آب بعمل آمد.
از فاضلابها و پساب هر كارخانه و واحد صنعتي بطور جداگانه نمونه برداري و نتايج حاصله نشان از آلودگي پسابها بيش ازحد استاندارد بوده است. درمسيري از رودخانه كه منابع آلوده كننده در مجاور آن قرار دارند 6 ايستگاه انتخاب گرديد.
در6 ايستگاه نمونه برداري، سد درود زن، بعد از مجتمع گوشت و كارخانه چرمينه بعد از مجتمع پتروشيمي، الحاق رود سيوند رودخانه كر، پل خان و بند امير.
ميانگين نتايج بدست آمده در مورد:
D.O با ترتيب 89/5، 22/6، 74/5، 31/1، 8/5، 9/4 ميلي گرم در ليتر.
B.O.D به ترتيب 66/7 ،46/14 ،33/24، 4/30 ،33/27 ،6/30 ميلي گرم در ليتر.
C.O.D به ترتيب 7/12 ،7/19 ،93/36 ،19/48 ،46/41 ،46/42 ميلي گرم در ليتر بوده و درمورد:
كدورت 6 ،5/65 ،2/78 ،21،70،40 جي. تي. يو كه در اين راستا كارخانجات و منابع آلوده كننده مجاور رودخانه گاهي فاكتورهاي آلوده كننده اي همانند B.O.D را تا 1500 ميلي گرم در ليتر به رودخانه تخليه نموده اند.
با مقايسه با ارائه طريق كيفيت آبهاي سطحي از نظر حيات آبزيان كه به ترتيب در مورد سه پارامتر 5-20 و50 ميلي گرم درليتر توصيه شده مشاهده مي شود كه در ايستگاه چهارم وششم D.O و در ايستگاه اول ودوم BOD5 و در تمام ايستگاه شش گانه COD از حد پيش نهادي كمتر است. از آنجا كه B.O.D بالاتر از 8 ميلي گرم در ليتر رودخانه نشانه آلودگي زياد آن محسوب مي شود، لذا در 6 ايستگاه انتخابي B.O.D بالا و آلودگي رودخانه كر محرز و مسجل است.
درمورد فلزات سنگين جيوه، كروم، ارسنيك، سرب و نيكل و مس وآهن به ترتيب 002/0، 073/0، 005/0، 003/0، 004/0، 002/0، 04/0و 19/0 ميلي گرم در ليتر مي باشد. در حاليكه ميانگين خروجي پساب كارخانه چرمينه 25/2، پي.پي.ام و خروجي مس منطقه يك مجتمع پتروشيمي 1/2 پي.پي.ام و خروجي جيوه واحد كلرالكالي مجتمع پتروشيمي بطور متوسط يك پي پي ام بوده است. كدورت آب درتمام ايستگاهها بيش از حد استاندارد بوده و گاهي پساب بعضي از كارخانجات كه به رودخانه تخليه مي شده اند تا 65 واحد تيرگي و كدورت داشته اند. كيفيت آب رودخانه از نظر املاح و شوري در حد بالائي تغيير مي يابد بطوريكه ميانگين غلظت هدايت الكتريكي در ايستگاه 6 برابر 2340 ميكروموس بر سانتي متر مي باشد. نتايج اين پژوهش نمايشگر اين است كه رودخانه كر در آستانه مرگ قرارگرفته و وضع خطرناك و نامساعدي دارد كه علاوه بر مخاطرات بهداشتي، از نقطه نظر كشاورزي نيز، آينده اثرات نامطلوب بيشتري بركشت ها ومزارع و همچنين محصولات حاصله از آنها خواهد گذاشت.
كلمات كليدي: