مخاطرات و جوانب بهداشتي بقاياي مواد دارويي شيميائي در محصولات خوراكي دامي

نويسنده: مهدي اخياني
استاد راهنما: كرامت اله ايماندل
استاد مشاور: بيژن جهان بخش، ابوالحسن نديم، عزت الدين جواديان
تاريخ دفاع: 1370/06/16
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: افزايش روزافزون سيستمهاي توليدي و پرورش دام و طيور جهت تامين نياز مردم به مصرف مواد پروتئيني دامي باعث شده كه از انواع گوناگون داروها و مواد شيميائي در سطوح مختلف كشاورزي و دامپروري نظير سموم شيميائي آفت كش (حشره كش، قارچ كش، جونده كش و غيره) و انواع آنتي بيوتيكها و داروهاي شيميائي براي پيشگيري يا درمان بيماريهاي عفوني و انگلي دام و طيور و نيز محركهاي رشد جهت افزايش وزن زنده آنها استفاده شود. كليه مواد شيميائي و داروها علي رغم محاسني كه ممكن است در كنترل يا درمان بيماريهاي دام و طيور و در نتيجه افزايش توليدات آنها داشته باشند هر گاه بطور غير اصولي و بي رويه و خارج از موازين استاندارد بهداشتي بطور عمده در دامهاي مصرف يا تجويز شوند و يا حتي مواجهه تصادفي دام با آنها مي تواند در بعضي بافتها و اندامهاي بدن آنها باقي بماند و در صورتيكه مدت زمان لازم از هنگام مصرف يا تجويز آن دارو تا زمان كشتار و مصرف محصولات خوراكي آنها رعايت نشود، مقداري از داروهاي مزبور چون فرصت كافي براي دفع يابي اثر شدن را ندارند، از طريق مصرف كليه محصولات و فرآورده هاي خوراكي دام حاوي بقاياي اين مواد چون گوشت و محصولات گوشتي، شير و مواد لبني و نيز تخم مرغ مستقيما به بدن انسان وارد شده و تاثيرات سوء و غيرطبيعي خود از جمله تاثيرات آلرژيكي، تاثيرات تراتوژنيك، موتاژنيك سمي كارسينوژنيك و نيز اثرات ضد ايمني واختلال در فعاليتهاي توليد مثل و مقاومتهاي دارويي را در افراد دو گروههاي حساس جامعه بخصوص گروههاي سني پائين مثل شيرخواران و اطفال و نيز افراد مسن و بيمار و زنان باردار بجا مي گذارد، لذا با توجه به رعايت بهداشت و صحت كيفيت محصولات خوراكي دامي ضرورت تحقيق و مطالعه در اين مورد در كشور ما ضروري است. بنابراين با توجه به تنوع داروهاي مصرفي، در فصل اول تاثيرات و مخاطرات بقاياي مواد داروئي و شيميائي ازجمله تاثيرات سوء و سمي و كارسينوژنيك برخي از حشره كشهاي مصرفي در دامپروريها و نيز تركيبات و فلزات سمي مصرفي در دام نظير حشره كشهاي كلره و فسفره، سموم شيميائي، تركيبات ارسنيكي ، سلينوم، جيوه و تركيبات آن، سرب كادميم، نيتريت و نيتراتها، داروهاي ضدانگلي دامي، آفلاتوكسين و نيز ميزان مجاز بقاياي آن در محصولات خوراكي دام بيان گرديده است . در بخش دو اثرات سوء داروهاي آنتي بيوتيكي نظير پني سيلين ها، استرپتومايسين، اسپكتيومايسين، اريترومايسين، تتراسيكلين ها، كلرآمفنيكل، سولفاناميدها، نئومايسين، نووبيوسين، تايلوزين كه در مواردي مي توانند موجب واكنشهاي آلرژيكي، ،مقاومتهاي داروئي و تغييرات در ميكروفلور طبيعي روده و يا اشكالاتي در جنين زنان آبستن شود و نيز ميزان مجاز مصرف و زمان WT مورد نياز آنها در دامها بيان گرديده است.
در بخش سوم نظر به اهميت مخاطرات بهداشتي و تا ثيرات سوء بقاياي هورمونها و مواد آنابوليكي كه براي افزايش وزن زنده بدن در بعضي از دام و طيور استفاده مي شوند، انواع تركيبات آنابوليكي مصرفي در دام نظير دي اتيل استيل بسترول دي نسترول، هگزوسترول، زرانول، نوروتستوسترون، و نقش و تاثيرات آنها در پرواربندي دام وطيور ونيز مخاطرات بهداشتي مصرف گوشتهاي حاوي هورمونهاي مصنوعي بخصوص خطرات سرطان زائي آنها در انسان مورد بحث و بررسي قرارگرفته است.
در فصل دوم به مواد دو روشهاي نمونه برداري و آزمايش براي تعيين و اندازه گيري بقاياي مواد داروئي و شيميائي در محصولات خوراكي دامي اشاره شده و به لحاظ اهميت اندازه گيري بقاياي مواد آنابوليكي و عدم استفاده از اين روش در كشور ما مواد و طرق نمونه برداري جهت تعيين و تجسس نمونه هاي مشكوك و روشهاي جديد و سريع آزمايش و آناليز محصولات خوراكي دامي حاوي بقاياي داروهاي هورموني و مواد آنابوليكي نظير روش اسپكترومتري ، فلورومتري، راديوايمونواسي و انواع روشهاي كروماتوگرافي بيان و تشريح گرديده است.
در فصل سوم ضمن تاكيد به مخاطرات بقاياي مواد داروئي وشيميائي در محصولات خوراكي دامي و اهميت آن از نظر بهداشت عمومي و سلامت مصرف كنندگان، ضرورت آموزش و آگاهي جامعه در مورد مخاطرات و جوانب بهداشتي مزبور بخصوص به افراديكه بنحوي دست اندركار امر توليد دام يا فرآورده هاي خوراكي آنها بوده يا در جهت كنترل و پيشگيري و درمان بيماريهاي دامي انجام وظيفه مي نمايند مورد بحث قرارگرفته است و يادآوري شده كه كليه افراديكه داروها و مواد شيميائي را در دامداريها مصرف مي كنند بايستي به ميزان مجاز داروئي، مدت زمان لازم از هنگام تجويز دارو تا مصرف آن و نيز جوانب و مخاطرات بهداشتي بقاياي آنها براي جامعه آگاهي داشته باشند.
نكات مورد نياز در ساخت و توزيع داروها ومواد شيميائي مجاز ساخت داخل يا وارداتي مصرف دامپزشكي و نظارت و كنترل بهداشتي و نيز ثبت و نصب كليه اطلاعات بهداشتي مورد نياز براي مصرف آنها، لزوم بازرسي بهداشتي و نمونه برداري از دامهاي مشكوك و يا كشتار شده بلحاظ تجسس وتعيين مقادير احتمالي بقاياي اين مواد يا متابوليتهاي آنها و نيز تاسيس آزمايشگاه آناليز بقاياي مواد داروئي و شيميائي و اختصاص و آموزش كادر آن و تقويت و تربيت كادر فني بهداشتي براي نمونه برداري و غربالگري نوبه اي از محصولات خوراكي دامي، نظارت دقيق تشكيلات اجرائي بهداشتي كشور، برقراري ارتباط لازم و مستمر سازمانهاي مسئول بهداشتي با موسسات بين المللي ذيربط به منظور كسب اطلاعات جديد و بهره گيري مناسب از اين اطلاعات و يافته هاي جديد و انتقال و اتخاذ تكنولوژي مناسب مورد بحث قرار گرفته و پيشنهاد شده است. همچنين در اين راستا لزوم تدوين و تنظيم مقررات ويژه جهت آگاهي افراد و نيز كنترل بر مصرف داروها و مواد شيميائي در دامداريها و مرغداريها و همكاري هماهنگي مسئولين بهداشتي در اين زمينه يادآوري گرديده است. با اميد به آنكه با اهميت قلمداد كردن اين موضوع بهداشتي قدمهاي موثري در ارتقاء امر بهداشت و بهبود كيفيت محصولات غذايي دامي دركشور ما برداشته شود.
كلمات كليدي: