بررسي تهيه كود كمپوست از زباله در شهر سمنان

نويسنده: كاميار يغمائيان
استاد راهنما: قاسمعلي عمراني
استاد مشاور: عليرضا مصداقي نيا، محمود شريعت، منصور غياث الدين، ايرج موبدي
تاريخ دفاع: 1369/04/17
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: شهر سمنان بعنوان مركز استان سمنان در حدود 200 كيلومتري شرق تهران واقع شده است. اين شهر در حال حاضر حدودا 70000 نفر جمعيت دارد ونرخ رشد آن1/2 درصد برآورد شده است. شهر مذكور از نظر آب و هوائي جزء مناطق خشك ايران محسوب مي شود.
جمع آوري زباله در شهر سمنان بصورت خانه به خانه انجام مي گيرد و بعلت بافت شهر و عدم امكان تردد و سايل نقليه در برخي مناطق و همچنين بدليل عدم وجود وسايل كافي جمع آوري زباله در قسمتهائي از شهر با كمك ماشين ايسوزو در قسمتهاي از شهر (بخصوص بافت قديمي) با كمك چرخهاي دستي توسط كارگران انجام مي شود لذا به دلايل ذكر شده حدود 30 صندوق موقت زباله در سطح شهر وجود دارد. به طور متوسط روزانه حدود 27 تن زباله در سطح شهر جمع آوري مي گردد. محل دفع نهائي زباله در 20 كيلومتري شهر واقع شده و عمليات دفن بهداشتي زباله هر 15 تا 30 روز يكبار صورت مي گيرد. معمولا در سطح شهر و همچنين درمحل دفع نهائي زباله بازيافت غيربهداشتي مواد صورت مي گيرد كه امري مخاطره آميز مي باشد. طي اين تحقيق ضمن توجه به اصلاحات و بهبود شرايط موجود جمع آوري، حمل ونقل و دفن بهداشتي زباله، تهيه كود كمپوست از مواد زائد فسادپذير شهر بصورت يك عمليات آزمايشي انجام گرفته است.
در ابتدا بررسي كمي وكيفي زباله مورد توجه قرار گرفته كه طي اين تحقيقات مشخص شد كه در سالهاي67 و 68 توليد زباله در روز بترتيب 360 و387 گرم مي باشد كه اين مقدار بطور متوسط ساليانه بالغ بر 141 كيلوگرم در سال است. تركيب فيزيكي زباله، درصد مواد قابل بازيافت و قابل كمپوست موجود در زباله هاي شهري مورد بررسي قرار گرفته است. بعنوان مثال زباله هاي شهر سمنان محتوي حدود 9/67 درصد مواد فسادپذير، 03/0شيشه، 65/3 درصد پلاستيك، 77/8 درصد كاغذ مقوا و4/4 درصد قطعات فلزي و مرده مي باشد و چگالي متوسط زباله 255 كيلوگرم در متر مكعب است. در شروع عمليات تهيه كمپوست متناسب سازي مواد بر اساس نسبت C/N معادل 25 تا 35 و رطوبت 50 تا 60 درصد انجام گرفته كه نتايج آزمايشهاي بعدي نيز همين محدوده ها را نشان داده است .
در طي عمليات پارامترهاي مهمي نظير درجه حرارت، رطوبت و هوا دهي كنترل شده اند. درجه حرارت حوضچه ها در روزهاي ابتدائي نزديك به دماي محيط (حدود 10 درجه سانتيگراد) بوده و پس از حدود 20 روز به 60 درجه سانتيگراد افزايش يافته كه از نظر نكات بهداشتي و ايمني بسيار قابل توجه است. رطوبت حوضچه ها بصورت ساده و بر اساس سه درجه خيس، نم و خشك سنجيده شده و با عمليات آزمايشگاهي كنترل شده است.
در هوادهي سيستم علاوه بر اينكه هوا از طريق طبيعي و از كف حوضچه ها تامين ميشده جهت تقويت انتشار اكسيژن و براي حصول اطمينان از قرار گرفتن تمام مواد در معرض درجه حرارتهاي بالا، زير و رو كردن مواد نيز در فواصل مناسب انجام گرفته است.
كمپوست بدست آمده از نظر فيزيكي داراي بوي خاكي، رنگ قهوه اي تيره و رطوبت حدود 8/40 درصد بوده و در طي عمليات نيز هيچ گونه بوي نامطبوعي ملاحظه نشده است.
از نقطه نظر بهداشتي باكتريها، انگلها و قارچهاي موجود در مواد اوليه و محصول نهائي مورد آزمايش قرار گرفته است. نتايج آزمايشها نشان مي دهد كه تخم آسكاريس بعنوان مقاومترين انگل در مقابل حرارت در اين عمليات از بين رفته بعلاوه اينكه تخم فاسيولاهپاتيكا، تخم ديكروسليوم، باكتريهائي نظير آسپرژيلوس و نيز در طي عمليات حدف گرديده اند كه انهدام كامل تخم هاي آسكاريس نشان دهنده جنبه ايمني و بهداشتي عمليات است.
از نظر كيفيت كودي بر روي محصول كمپوست آزمايشهائي نظير تعيين درصد مواد آلي، كربن آلي، ازت، فسفر، پتاس، خاكستر، مواد خنثي شونده، سديم،PH و هدايت الكتريكي انجام گرفته كه نتايج مناسبي داشته است . بعنوان مثال در محصول نهائي ميزان مواد آلي، K ,P, N بترتيب 09/28 ،05/1 ،3/0 و82/0 درصد بوده است. ضمنا محصول بدست آمده از نظر وجود عناصري نظير آهن، منگنز، مس، روي، سرب، كادميوم و كروم نيز مورد آزمايش قرار گرفته كه نتايج آن در محدوده مناسب بوده كه بعنوان مثال ميزان آهن 8291 ميلي گرم در كيلوگرم بوده است.
جهت اشاره اي به نتايج حاصله لازم به ذكر است كه با كاربرد كمپوست بدست آمده به ميزان 10تن در هكتار نياز گياهان مختلف به ازت تامين خواهد شد. در صورتي كه كل مواد فسادپذير موجود در زباله هاي شهر سمنان بهمراه فضولات كشتارگاه به كود كمپوست تبديل شوند ساليانه حدود 1499 تن مواد آلي، 56 تن ازت، 16 تن فسفر و44 تن پتاس در محصول كمپوست وجود خواهد داشت كه اين مقدار عناصر غذائي 560 هكتار زمين را از نظر ازت، 320 هكتار را از نظر فسفر و1257 هكتار از نظر پتاس غني خواهد نمود.
در برسيهاي اقتصادي در طي اين تحقيق اين نتيجه بدست آمد كه روزانه 280640 ريال و سالانه 102433600 ريال صرف جمع آوري و دفع بهداشتي زباله و نظافت شهر سمنان مي گردد. طي محاسبات انجام شده جمع آوري هر كيلوگرم زباله 5/10 ريال و هر تن زباله 10500 ريال هزينه براي شهرداري در بردارد. همچنين مشخص گرديد كه با يك برنامه ريزي صحيح و در صورت تبديل كل مواد زائد فسادپذير شهر كمپوست در سال 1370 مقدار 5335 تن كود حاصل خواهد شد و مي توان 5/180 تن شيشه،4/ 257 تن پلاستيك، 437 تن فلزات، 619 تن كاغذ وكاتن و 247 تن استخوان را از درون زباله هاي شهري بازيافت نمود كه حدود 279125000 ريال عايد شهرداري خواهد شد.
در زمينه فروش محصولات كمپوست بايستي مسئله بازاريابي و جنبه هاي ‌آموزش و افزايش آگاهي اهالي در زمينه مزاياي كمپوست مورد توجه قرارگيرد. توصيه گرديده كه كمپوست در فضاي سبز و پاركها و باغات ميوه مورد استفاده قرار گيرد و ايجاد يك مزرعه آزمايشي براي نشان دادن اثرات كمپوست ضروري بنظر مي رسد. بطور خلاصه از اين تحقيق نتيجه شده كه اقدام به مطالعه و بررسي در زمينه اجراي طرحهاي تهيه كمپوست در شهرهاي ايران امري ضروري بوده و لازم است امكاناتي به اين امر مهم اختصاص داده شود. همچنين بايستي جهت تكميل اين مطالعات و تحقيقات و ممانعت از ورود بدون مطالعه كارخانجات كمپوست روشهاي مختلف اين فرآيند در شرايط آب و هوائي متفاوت كشور مورد بررسي قرار گرفته و نسبت به ساخت لوازم مكانيكي مورد نياز در داخل اقدام گردد تا اينكه سيستمهاي مناسب مطابق با شرايط موجود برگزيده شود و گامي در جهت كفائي در اين زمينه برداشته شود. از ديگر موارد مهم بررسي انتخاب الگوي ساختماني طرح تهيه كمپوست است كه مي تواند در شهرهاي مشابه مورد استفاده قرارگيرد.
كلمات كليدي: