انتشار فلزات سنگين در آب، خاك، گياهان مزارع جنوب زنجان

نويسنده: اكبر ابراهيم زاده طاران
استاد راهنما: محمود اسدي
استاد مشاور: ايماندل، شريعت، واعظي
تاريخ دفاع: 1369/04/16
مدرك: كارشناسي ارشد
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: نظر به اينكه براي توليد محصولات كشاورزي نياز مبرم به آب و مواد معدني مورد نياز گياهان مي باشد، از طرفي كشور ايران يكي از مناطق كم آب جهان است. كشاورزان جهت آبياري مزارع از هر گونه منابع آبي قابل دسترسي استفاده مي كنند با توجه به موقعيت توپوگرافي شهر زنجان فاضلابهاي شهري و صنعتي از طريق مسيلها و جويهاي كنار خيابانها به جنوب شهر منتقل و به آساني در دسترس كشاورزان قرار مي گيرد آنها به خاطر توليد بيشتر و صرف هزينه كمتر براي توليدات كشاورزي از فاضلابهاي جهت آبياري مزارع بخصوص سبزيجات استفاده مي كنند.
فلزات سنگين موجود در فاضلاب از عوامل آلوده كننده هستند كه از منابع مختلف و شده و از طريق خاك جذب گياه مي گردد و از طريق محصولات كشاورزي مصرف كننده و آلوده مي سازند.
در تحقيق انجام شده از منابع آب آشاميدني و فاضلاب شهر صنعتي و آب آبياري كه در مزارع مورد استفاده قرار مي گيرد. از خاك و گياهان (سبزيجات) منطقه مورد مطالعه طبق استاندارد سازمان جهاني بهداشت و سازمان خواروبار جهاني نمونه برداري و بازرس جذب اتمي فلزات (سرب، روي، كادميوم) نمونه ها اندازه گيري شد.
نتايج حاصل از آزمايش و بررسي نشان مي دهد. ميزان فلزات آشاميدني و فاضلاب مصرفي و آب چاه هاي محفوره در مزارع كمتر از حد استاندارد سازمان جهاني بهداشت و استاندارد ايران مي باشد. بررسي و نتايج آزمايش خاك مزارع هائيكه تا 150 متري جاده ترانزيت تهران و تبريز واقع شده در آنها در فاضلاب بعنوان آب كشاورزي استفاده مي گردد با حدود اعتماد 99 درصد تغييرات ميانگين عناصرسنگين نشان مي دهد نيز اين سرب 335-315 و كادميوم 37/1-27/1 و روي176-157 ميلي گرم خاك خشك و ميزان فلزات سنگين سبزيجات در همان خاك مزارع سرب 6/18-8/11 وكادميوم 5/0 و روي 4/106-6/92 ميلي گرم در كيلوگرم سبزيجات مي باشد نتايج آزمايش خاك مزارع هائيكه از 150-300 متري جاده ترانزيت واقع در آنها نيز فاضلاب بكار گرفته مي شود. با حدود 99 درصد اعتماد ميانگين فلزات سنگين نشان ميدهد. سرب 9/84-76 و كادميوم 3/1-26/1و روي161-141 ميلي گرم دركيلوگرم خاك خشك مي باشد. با حدود 99 درصد تغييرات ميانگين فلزات سنگين سبزيجات همان مزارع (150-300 متري) جاده كه با فاضلاب آبياري مي شوند. ميزان سرب62/10-37/6 و كادميوم 5/0و25/70-75/57 ميلي گرم دركيلوگرم سبزيجات خشك مي باد با حدود اعتماد 99 درصد تغييرات فلزات سنگين مزارع كه بيش از 300 متري جاده ترانزيت واقع و با فاضلاب آبياري مي شوند ميزان سرب 6/38- 9/30 و كادميوم 355/1 - 295/1و روي196/14-6/126 ميلي گرم در كيلوگرم خاك خشك مي باشد و روي 4/78-5/64 ميلي گرم دركيلوگرم سبزيجات خشك مي باشد. با حدود اعتماد 99 درصد تغييرات ميانگين فلزات سنگين در مزارع هائيكه بيش 300 متر جاده ترانزيت واقع شده از فاضلاب در آنها استفاده نمي گردد. سرب 05/9-94/5 وكادميوم 39/1-31/1و روي 6/191 – 6/178 ميلي گرم در كيلوگرم خاك خشك مي باشد و در نتيجه ميزان سرب خاك مزارع كه در 150 متري جاده واقع شده از فاضلاب استفاده مي كند 4 برابر نسبت به زمينهائي كه از 150-300 متري جاده واقع با فاضلاب آبياري مي شوند و3/9 برابر نسبت به زمينائيكه در بيش از300 مترجاده قرار دارند از فاضلاب استفاده مي كند و43 برابر به زمينائيكه بيش از300 متر با جاده ترانزيت فاصله دارند از فاضلاب استفاده نمي كند ميزان روي وكادميوم درمزارع تقريبا يكسان مي باشد.
نسبت سرب گياهان مزارع هائيكه تا 150 متر جاده ترانزيت كشت مي شود 8/1 برابر نسبت گياهان مزارئهائيكه در 150-300 متري جاده ترانزيت واقع شده، 65/2 برابر نسبت به گياهان مزارعه اي كه بيش از 300 متري جاده ترانزيت واقع شده اند. ميزان روي كادميوم در گياهان مزارع تقريبا يكسان است.
با توجه به رژيم غذائي روزانه 300 گرم سبزيجات در منطقه مورد استفاده يك فرد قرار مي گيرد مقدار دريافتي سرب 9/294 ميكروگرم برآورد مي شود كه معادل 60 درصد حداكثر ميزان دريافتي سرب روزانه فرد بزرگسالان مي باشد. و مقدار دريافتي كادميوم 4/49 ميكروگرم كه حدود 26 درصد ميزان روي2353 ميكروگرم كه درحدود 20 درصد مقدار دريافتي پيشنهادي روي در رژيم غذائي روزانه از اين طريق دريافت مي دارد. بنابراين مصرف سبزيجات در حدد300 گرم در روز از نظر سرب و روي وكادميوم در بزرگسالان بالامانع است.
كلمات كليدي: