دوين و طراحي يك مدل صداي ترافيك براي معابر اصلي شهرها (مطالعه موردي، همدان)

نويسنده: رستم گلمحمدي
استاد راهنما: مجيد عباسپور
استاد مشاور: پروين نصيري، حسين محجوب
تاريخ دفاع: 1386/01/01
مدرك: دكتري (PhD) مهندسي محيط زيست گرايش آلودگي هوا
دانشگاه: آزاد اسلامي، محيط زيست و انرژي، واحد علوم و تحقيقات
چكيده: آلودگي صدا يكي از مهمترين موارد آلودگي محيط است كه در محدوده شهري باعث آزار ساكنين و شاغلين مي گردد و به عنوان يك عامل مخاطره زاي بهداشتي و حتي ايمني در دنيا مورد توجه جدي قرار گرفته است. امروزه ارزيابي صداي ترافيك كه مهمترين منبع صداي شهري است و پيش بيني وضعيتهايي براي كاهش بار آلودگي در محيط زيست شهري اهميت پيدا نموده است. اين تحقيق در جهت رفع نياز به مطالعات اساسي براي رسيدن به مدل ملي پيش بيني صداي ترافيك در كشور انجام گرديده و هدف آن تدوين مدل پيش بيني صداي ترافيك منطبق بر شرايط ترافيكي شهري ايران بوده است.
در اين تحقيق كه در سال 1384 در همدان دردو مرحله پايلوت و اصلي اجرا گرديده، معابر اصلي شهر همدان به 64 قطعه مسير تقسيم و در آنها 94 ايستگاه اندازه گيري صداي ترافيك شهري تعيين گرديد. در ايستگاههاي تعيين شده 282 بار اندازه گيري در شبانه روز (دو بار در روز و يك بار در شب) شامل 5 پارامتر صداي ترافيك به همراه داده هاي مؤثر بر آن مانند بار ترافيكي، سرعت خودروها و خصوصيات محيطي و ابعادي معابر جمع آوري و در فرمهاي مربوطه ثبت گرديد. براي طراحي مدل حاضر كليه داده هاي فيلد تحقيق به محيط پردازش نرم افزار آماري SPSS و Excel منتقل گرديد. در مرحله بعدي محاسبات لازم روي داده هاي ترافيكي صورت گرفت تا براي تدوين مدل مناسب آماده گردد.
بر مبناي ساختار كلي مورد نظر و با استفاده از فنون مدلسازي تجربي و تحليلي، مدلهاي رگرسيوني چند متغيره مختلفي بر داده ها برازش گرديد و در نهايت يك مدل جامع با 12 ورودي (شامل پارامترهاي ابعادي مانند طول و عرض و شيب قطعه مسير و ارتفاع ساختمانهاي اطراف آن و داده هاي ترافيكي 4 گروه خودرو شامل بار ترافيكي و سرعت) با ضريب تبيين بالا
(r 2=0.900) تدوين گرديد. در اين مدل با استفاده از نتايج مطالعه ديگر، تراز نشري صداي خودروهاي داخل نيز لحاظ شده است. همچنين جهت مواردي كه تعداد ورودي ها ناقص باشد يا اطلاعات ترافيكي به تفكيك انواع خودرو موجود نباشد، مدل ديگري طراحي گرديد كه داراي ضريب تبيين بالايي (r 2=0.901) مي باشد. مدل اصلي و فرعي مذكور تراز معادل فشار صوت نيم ساعته را براي شرايط ترافيكي مورد نظر در فاصله مبنا (3متري از لبه سواره رو) پيش بيني مي نمايد. براي فواصل دورتر با لحاظ نمودن شرايط جوي، پوشش گياهي و جنس زمين، سه نوع ديواره صوتي، بلوكهاي ساختماني جمعاً با 13 ورودي ديگر قابليت پيش بيني صدا را در هر فاصله اي از معبر با وجود انواع موانع دارد. در مدل جامع در فواصل دلخواه در اطراف هر معبر (خيابان يا جاده) با وارد نمودن حداكثر 25 داده مي توان بطور كامل با تعيين اثر هر عامل تراز معادل نيم ساعته فشار صوت را پيش بيني نمود. مدل طراحي شده تحت نام مدل ايراني پيش بيني صداي ترافيك با نام مخفف (ITNP ) نامگذاري شده است.
براي مدل طراحي شده و بر مبناي روابط رياضي حاكم بر آن نرم افزار مناسبي تهيه شده است كه در آن امكان ورودي دستي داده ها يا از جدول داده ها پيش بيني شده است. در نرم افزار علاوه بر انجام عمليات محاسباتي مدل، ترتيبي اتخاذ شده است كه بتوان با فراخواندن نتايج محاسبات و كد بندي قطعات مسير، نتايج را به صورت آماري يا به صورت نقشه صوتي در محيط نرم افزار گرافيكي نشان داد.
هر چند مدل طراحي شده براي محدوده تحقيق در شهر همدان طراحي شده اما به دليل مشابه بودن ضرايب نشر صوتي خودروها و مباني معماري شهري در ساير شهرهاي ايران به نظر مي رسد كه براي شهرهاي مشابه قابل استفاده باشد مدل پيشنهادي مي تواند با توجه به تشابه شرايط معماري شهري و خصوصيات صوتي خودروهاي ايران پايه مهمي براي تدوين مدل ملي براي پيش بيني صداي ترافيك شهرهاي ايران باشد.
كلمات كليدي: صوت، آلودگي صدا، مدلسازي، ترافيك