بررسي روند HIV/AIDS در كشور از ابتدا تا سال 1386 و مدل هاي پيشگويي كننده

نويسنده: فريده مامي
استاد راهنما: علي پاشا ميثمي
استاد مشاور: محبوبه حاجي عبدالباقي
تاريخ دفاع: 1387/01/01
مدرك: دكتراي عمومي پزشكي
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، پزشكي،
چكيده: عفونت HIV و ايدز به تنهايي به واسطه ماهيت خاص خود به صورت يك معضل اجتماعي، اقتصادي، رواني و يكي از اساسي ترين خطرات تهديد كننده سلامت انسانها بوده و بر كليه جوانب زندگي انسان تاثير مي گذارد و به همين خاطر يكي از اولويت هاي بهداشتي و اجتماعي نه تنها كشور ما بلكه جهان بشمار مي رود و مبارزه با آن يك فوريت اساسي است. لازمه اين امر مهم داشتن اطلاعات پايه در مورد روند اين بيماري در كشور مي باشد. مطالعه حاضر جهت بررسي روند HIV/AIDS در كشور از ابتدا تا سال 1386 و مطالعه مدل هاي پيشگويي كننده موجود انجام شد. مجموعه اطلاعات در مورد بيماران HIV/AIDS در كشور از مركز مديريت بيماريها به صورت DATA BASE اخذ شد. همچنين اطلاعات بيماران مركز مشاوره مركز تحقيقات HIV/AIDS بيمارستان امام خميني (ره) از پرونده بيماران در قالب فرم جمع آوري اطلاعاتي اخذ شد و سپس به DATA BASE تبديل شد. سپس با كنار هم قراردادن دو بانك اطلاعاتي به علت نبودن كد مشترك بين دو منبع اطلاعاتي در يك مرحله اسامي بيماران expose شد و براساس حفظ اسرار شخصي و محرمانه بودن اطلاعات تعداد موارد مشترك بين دو بانك اطلاعاتي براساس اسامي بيماران و توسط مركز مديريت بيماريها match گرديد و موارد مشترك استخراج شد. ابتدا تجزيه و تحليل به صورت جداگانه بر روي هركدام از منابع اطلاعاتي انجام شد و روند براساس متغيرهاي مطالعه بررسي شد. اما چون اطلاعات مركز مديريت بيماريها از نظر متغيرهاي مورد بحث در مطالعه محدودتر بود و از طرف ديگر اطلاعات مركز مشاوره مركز تحقيقات HIV/AIDS بيمارستان امام خميني داراي اطلاعات كافي از متغيرهاي مورد مطالعه بود و با توجه به اينكه بيماران مشترك در اين دو بانك اطلاعاتي شرط فوق را دارا بودند، اطلاعات تجزيه و تحليل بر روي اين گروه از بيماران كه داده هاي كامل از نظر متغيرهاي مورد مطالعه را داشتند انجام شد و Trend Analysis متد با آزمون Times series انجام شد و با در نظر گرفتن مشخصات دموگرافيك گروه بيماران ثبت شده در بانك اطلاعاتي مركز مشاوره تحليل حساسيت (sensitivity Analysis) براساس روشهاي موجود بر روي كل داده ها انجام گرديد و تخمين هاي بدست آمده از بانك مركز مشاوره به كل بيماران ثبت شده تعميم داده شد و روند در كل كشور مورد بررسي قرار گرفت. از طرف ديگر روند افزايش يا تغيير در روند موارد ثبت شده براساس آناليز آماري Times Series در نرم افزار SPSS 16 مدل سازي شد و پس از بررسي مدلهاي پيشگوئي كننده موجود بر اين داده ها برازش داده شد و بر اين اساس تخميني از موارد جديد در سالهاي آتي ارائه شد.
آناليزهاي انجام شده در اين مطالعه براساس Times Series مدل هاي simple، Holt Arima و Brown انجام شد. با توجه به اينكه در اين مطالعه نتايج به دست آمده در هر 3 گروه همخواني داشت و با عنايت به اين مسئله در تحليل نتايج با توجه به نزديك بودن درصد نتايج به دست آمده در هر سه گروه و كامل تر بودن از اطلاعات مركز مشاوره، نتايج مربوط به مركز مشاوره بيمارستان امام(ره) ذكر شده است. در كل نتايج به دست آمده به شرح ذيل مي باشد: اكثريت موارد HIV/AIDS در جامعه را مردان (84.2%) تشكيل مي دهند. ميانگين كل سني افراد 37.28 سال مي باشد. 30% موارد همسردار و 70% موارد بدون همسر مي باشند. 33.4% داراي تحصيلات ديپلم و بالاتر و 66.6% داراي تحصيلات زير ديپلم مي باشند. در كل 31.8% موارد بيكار بوده اند. راه هاي اصلي انتقال به ترتيب شامل: 1- راه تزريق (70.1%). 2- راه جنسي (17.2%). 3- راه خون و فرآورده هاي خوني (5.3%) و ساير موارد شامل (خالكوبي – تاتو، Needle Stick، دندانپزشكي و...) (7.3%) مي باشند. 41.2% وارد مرحله AIDS شده اند. 39.2% تحت درمان آنتي رتروويرال قرار گرفته اند. مراكز ارجاع دهنده به ترتيب شامل : 1- مراكز بهداشت و درمان ( 44.7%). 2- داوطلبانه (34%). 3- بخش خصوصي (15.1%). 4- انتقال خون (3.5%). 5- زندان ها (2.7%). 6- بهزيستي (1.5%) مي باشند. 20.8% رفتار جنسي پرخطر داشته اند. در كل فقط 8% موارد از كاندوم استفاده مي كردند. حدود 8.7% بيماران در اثر بيماري AIDS فوت كرده اند. 70.8% بيماران سابقه زندان داشته اند. 0.1% سابقه اهداء خون داشته اند. در مورد وضعيت همسر از نظر HIV، وضعيت فرزندان از نظر HIV و فرزند مادر آلوده به علت كامل نبودن DATA قابل قضاوت نمي باشد. در يك مرحله ريسك فاكتورهاي ذكر شده براساس جنسيت مورد ارزيابي قرار گرفت كه تمام ريسك فاكتورها در جنس مذكر بيشترين درصد را شامل مي شد كه با توجه اينكه اكثريت موارد HIV/AIDS در كشور را مردان تشكيل مي دهند، امري قابل پيش بيني مي باشد ولي تنها استثنا در اين مورد راه انتقال بود كه شايعترين راه انتقال در جنس مونث راه جنسي و سپس راه IDU مي باشد ولي در كل راه اصلي انتقال در جامعه IDU مي باشد. (در تمام موارد 0.005> P است كه نشان دهنده اين است كه روند در طي سالهاي مختلف تفاوت معني داري نداشته است) نتايج مربوط به پيش بيني (Forecast) روند HIV/AIDS در طي سال هاي 1387-1388، 1389-1390 (در تمام موارد 0.005> P بود كه نشان دهنده مناسب بودن مدل مي باشد)
براساس سرشماري جمعيت در سال هاي 1355- 1365- 1370- 1375 و 1385 و همچنين با در نظر گرفتن ضرايب رشد جمعيت در همان سال ها با فرض ثابت بودن رشد جمعيت در فاصله زماني بين سرشماري ها جمعيت كشور طبق فرمول زير predict گرديد.
(رشد جمعيت در همان سال جمعيت سال قبل) + (جمعيت سال قبل)
- پيش بيني مي شود كه در طي اين سال ها به ترتيب تعداد 319- 346- 422- 452 مورد در سال به مركز مشاوره بيمارستان امام خميني (ره) ارجاع داده شوند. پيش بيني درصد ارجاع در طي اين سال ها ثابت و 12% مي باشد.
پيش بيني روند ثبت موارد جديد HIV/AIDS در مركز مديريت بيماري ها در طي سال هاي 1387- 1388- 1389-1390:
در طي اين سال ها عدد ثابتي 1841 مورد در سال ثبت خواهد شد و روند ثابتي خواهد داشت.
- پيش بيني روند تعداد موارد HIV/AIDS در ميليون در طي سال هاي 1387- 1389-1390:
درطي اين سال ها تعداد ثابت 257 مورد در ميليون وجود خواهد داشت و روند ثابتي را طي خواهد داشت.
پيش بيني روند ريسك فاكتور مختلف براساس تعداد پيش بيني شده موارد HIV/AIDS در ميليون (257 مورد در ميليون طي سال هاي 1387- 1388- 1389- 1390):
روند دريافت خون و فرآورده هاي خوني، درصد ارجاع، درصد زنان و زندان سير ثابتي خواهد داشت ولي مصرف تزريقي مواد، رفتار جنسي پرخطر با هم جنس و غيرهمجنس روند صعودي خواهد داشت.
- پيش بيني روند ريسك فاكتور مختلف براساس تعداد موارد جديد ثبت پيش بيني شده (1841) مورد در طي سال هاي 1387- 1388- 1389- 1390:
درصد زنان، سابقه زندان، دريافت خون و فرآورده هاي خوني روند ثابتي خواهد داشت ولي در مقابل مصرف تزريقي مواد، رفتار جنسي پرخطر با هم جنس و غير همجنس و اهدا كننده خون در حال افزايش مي باشد.
- پيش بيني روند ريسك فاكتورهاي مختلف در طي سال هاي 1387- 1388- 1389- 1390 در كل جامعه:
مصرف سيگار، مصرف مواد مخدر، تزريق مواد مخدر (IDU) و زندان سير صعودي خواهد داشت.
نسبت زنان، مصرف الكل، مسافرت به خارج از كشور، رفتار جنسي پرخطر، اهدا خون سير ثابتي خواهد داشت و انتقال خون و فرآورده هاي خوني روند نزولي خواهد داشت. (در تمام موارد P بزرگ تر است از 0.005 ، كه نشان دهنده مناسب بودن مدل است).
بر طبق پيش بيني درصد ارجاع، تعداد مواد ارجاع و پيش بيني تعداد موارد ثبت HIV/AIDS در كشور در طي سال هاي 1387- 1388- 1389 به دست آمد كه نتيجه آن به شرح زير مي باشد: در سال 1387 تعداد 2558 مورد با حداقل 1729 و حداكثر 6131 مورد. در سال 1388 تعداد 2768 مورد با حداقل 1739 و حداكثر 12105 مورد. در سال 1389 تعداد 3380 مورد با حداقل 2053 و حداكثر 51686 مورد خواهد بود.
بنابراين با توجه به نتايج به دست آمده مي توان نتيجه گرفت كه نظام ثبت و مراقبت بيماران نياز به يك تحول اساسي دارد. وجود كد مشترك بين منابع اطلاعاتي ضروري به نظر مي رسد و نياز به برنامه ريزي هاي مدون و تدوين برنامه هاي آموزشي امري اجتناب ناپذير است.

جدول: پيش بيني تعداد موارد ثبت HIV/AIDS در كشور در طي سال هاي 1387- 1388- 1389 براساس ميزان و تعداد موارد پيشگويي شده از روند ارجاع به مركز مشاوره بيماري هاي رفتاري
تعداد موارد HIV/AIDS كه در كشور ثبت خواهد شد:
مدل
سال 1387 : پيش بيني 2558.211 - 2768.957 - 3380.644
سال 1388 : حداقل تخمين 1729.015 - 1739.531 - 2053.95
سال 1389 : حداكثر تخمين 6131.281 - 12105.38 - 51686.83
كلمات كليدي: