بررسي فلزات سنگين در آبهاي آشاميدني شهر مشهد

نويسنده: محمد حسن بازافكن
استاد راهنما: سيمين ناصري
استاد مشاور: شريعت، ايماندل، واعظي
تاريخ دفاع: 1368/04/01
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: شهرستان مشهد در شمال استان خراسان بين '2 -ºْ58 تا '8 –ºْ60 طول جغرافيائي و '4-ºْ35 تا '8-ºْْ36 عرض جغرافيائي قرار دارد شهرستان مشهد از سرخس و مرز شوروي، از غرب به رشته كوه بينالود و شهر نيشابور، از شمال به مرز شوروي و از جنوب به شهر تربت حيدريه محدود مي گردد.
مشهد داراي آب و هواي متغير است و فصل بارش عمدتاً در فصل زمستان و اوايل بهار است و در تابستان هوا گرم و خشك و زمستانها نسبتاً سرد است. بعلت وجود مرقد مطهر حضرت رضا (ع) جمعيت كثيري از زائران باين شهر وارد شده و خارج مي شوند. بنابراين دو جمعيت ثابت و غير ثابت در ميزان مصرف آب نقش مهمي را ايفاء مي نمايند، علاوه بر اين جمعيت مهاجرين جنگي و مهاجرين افغاني را بايد نام برد. استان خراسان يكي از قطبهاي صنعتي كشور مي باشد كه حدود 70% اين صنايع در شهرستان مشهد مستقر مي باشند.
حضور فلزات سنگين در آب شرب مصرفي و ميزان جذب آن توسط انسان و عوارض سوء آن بعلت ازدياد و يا كاهش اين عناصر از نظر بهداشتي حائز اهميت مي باشند. گروههاي مختلف موجودات واكنشهاي گوناگون در برابر فلزات سنگين از خود نشان مي دهند. برخي از اين فلزات براي حيات موجود زنده الزامي مي باشند و برخي ديگر حتي بميزان ناچيز مي توانند مخاطراتي را براي موجود زنده بهمراه داشته باشند. از جمله فلزات سنگين ك انسان با آنها سرو كار داشته و بيشترين مسموميت را ايجاد مي نمايند عبارتند از جيوه، كادميوم، سرب، نيكل، كرم، نقره، روي، مس، آهن، منگنز، كبالت، موليبدان، و اندايم و قلع.
در اين تحقيق با توجه به فاكتورهاي جمعيت، استقرار صنايع و پساب دفعي آنها به محيط و همچنين عامل جريان آبهاي زيرزميني ميزان فلزات سنگين در چاههاي آب شرب بررسي شده اند. در زمينه تعيين فلزات سنگين در آبهاي شرب مشهد تاكنون تحقيق و بررسي انجام نشده بود، كه اين امر در اين پژوهش با همكاري واحد تحقيقات و آزمايشگاه آب سازمان منطقه اي آب خراسان و يا استفاده از دستگاه جذب اتمي دانشكده داروسازي مشهد انجام گرفته است.
آب شرب شهرستان مشهد از 85 حلقه چاه عميق و نيمه عميق تامين مي گردد كه با محاسبات آماري رقم 45 عدد چاه با ضريب اطمينان بالا براي نمونه برداري تعيين گرديد. نمونه برداري در فصل بهار و تابستان و در هر نوبت سه نمونه برداشت گرديد و نمونه بصورت مركب پس از تهيه منحني استاندارد به دستگاه اسپكتروفتومتر جذب اتمي داده شد.
با توجه بامكانات محدود ازمايشگاهي فلزات، آهن، مس، كروم، كلسيم، منگنز، سرب، نقره بتوسط دستگاه جذب اتمي دانشكده داروسازي مشهد و عناصر كادميوم، جيوه، ارسنيك بتوسط دستگاه جذب اتمي بدون شعله (كوره گرافيتي) دانشكده كشاورزي مشهد انجام شد. اعداد بدست آمده با استاندارد بين المللي سال 1971 و استاندارد سازمان بهداشت جهاني 1984 مقايسه شده اند. با توجه به بررسي انجام شده بجز در چند مورد ميزان فلزات سنگين در حد مخاطره آميز نمي باشد كه در اين رابطه مي توان به ميزان كادميوم در چاههاي فردوسي قرائي با كد A12 و كوي افسران با B14 اشاره نمود كه علت آنرا بايد بخصوص در استقرار واحدهاي صنعتي كوچك در اين منطقه جستجو كرد.
بر اساس نتايج حاصله از اين تحقيق توصيه مي گردد كه در جهت حفاظت منابع تأمين آب از صدور هر گونه مجوز به صنايع و كارگاههاي داراي فاضلاب آلوده و خطرناك از قبيل دباغيها، صنايع آبكاري و كارخانجات توليد مواد شيميائي در محدوده چاههاي آب شرب اكيداً خودداري گردد، و صاحبان صنايع ملزم به احداث سيستم تصفيه فاضلاب شوند.
همچنين تا راه اندازي تصفيه خانه آب در شهر مشهد و بهره برداري از آبهاي سد كارده و طرق پيشنهاد مي گردد در حفاظت چاههاي فعلي از هر گونه آلاينده سعي و كوشش لازم از سوي ارگانهاي ذيربط بعمل آيد.
كلمات كليدي: