استفاده از فاضلاب نهر فيروزآباد در كشاورزي و سرنوشت فلزات سنگين آن

نويسنده: ناصر بازرگان
استاد راهنما: محمود اسدي
استاد مشاور: مصداقي نيا، شريعت، ايماندل، واعظي
تاريخ دفاع: 1368/03/02
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: در مناطق خشك و كم باران نقاط مختلف جهان به خصوص در كشورهاي در حال توسعه استفاده از فاضلاب براي كشاورزان از دير زمان امر عادي و معمول بوده است. در اين عمل از زمين جهت تصفيه و از پساب و مواد آلي و معدني آن براي بازيافت اقتصادي كه همان توليد محصولات كشاورزي است استفاده مي گردد.
تجزيه و تحليل مطالعات اپيدميولوژيكي اثرات بهداشتي در اين روش نشان مي دهد كه كاربرد فاضلاب خام يا استفاده از فاضلاب با ته نشيني ضعيف براي آبياري كشاورزي، بيماريهاي انگلي و امكاناً بيماريهاي روده اي در كشاورزان و كارگران كشاورزي و مصرف كنندگان محصولات وجود داشته است. تحقيقات و نشريات بين سالهاي 1982- 1936 بيانگر اين مطلب است كه انتقال بيماريهاي انگلي از طريق سبزيجات و گياهان سالادي كه به صورت خام مصرف مي شود در درجه اول اهميت قرار دارد.
فلزات سنگين موجود در فاضلاب از ديگر عوامل آلوده كننده هستند كه از صنايع مختلف كشاورزي مصرف كننده را آلوده مي سازند. امروزه نگراني پژوهندگان محيط زيست و علاقمندان به بهداشت عمومي از عواقب دفع فاضلاب صنايع حاوي مواد شيميائي از جمله فلزات سنگين در مقالات و گزارشات احساس مي گردد. در تحقيق انجام شده آلودگي فاضلاب نهر فيروزآباد، خاك، گياه و آب شاهد به عناصر كادميوم، سرب، كروم، جيوه، نيكل و روي در منطقه ده فيروزآباد واقع در جاده ورامين كه حدود 30 سال است از فاضلاب نهر آبياري مي شوند مورد بررسي قرار گرفته است. براي انجام كار قطعه زميني به مساحت 15 هكتار در فاصله يك كيلومتر دورتر از جاده آسفالت انتخاب گرديد. 7 نمونه خاك مركب از عمق 20- 0 سانيتمتري مورد مطالعه قرار گرفت. هم زمان با آن از 10 نوع سبزيجات خوراكي توليدي در آن زمين نمونه برداري گرديده است.
نتايج حاصل از آزمايش و بررسي نشان مي دهد كه خاك زمين مورد مطالعه در عمق 20-0 سانتيمتري با حدود اعتماد 99درصد تغييرات ميانگين فلزات سنگين (حد بالاتر و حد ميانگين):
كادميوم 5/1 و 8/0، سرب68/8 و 51/5، كروم6/2 و 4/1 و روي 5/218و 46/93 است كه كمتراز حد آستانه ها مي باشد:
بررسي آماري با حدود اعتماد 99درصد، تغييرات ميانگين مقدار عناصر سنگين در سبزيجات مزرعه مورد آزمايش نشان مي دهد مقدار كادميوم در سبزيجات درصورت مصرف 100 گرم سبزي خشك مخلوط (معادل يك كيلوگرم تر) 45 درصد از حداكثر مجاز دريافتي روزانه از رژيم غذائي (71-57 ميكروگرم) را تشكيل مي دهد. لذا مصرف آن بي خطر خواهد بود و با توجه به اينكه كمترين مقدار عنصري از فلزا سنگين گياه كه مي تواند مصرف آن سلامت انسان را تهديد كند كادميوم است و از طرفي ديگر قابليت جذب كادميوم توسط گياه بسيار زياد مي باشد. بنابراين مصرف سبزيجات از نظر سرب، روي، كروم بلا اشكال است.
بررسي ميانگين اين عناصر در فاضلاب شهر فيروزآباد نيز در مقايسه با استاندارد سازمان حفاظت محيط زيست و حداكثر مجاز توصيه شده توسط سازمان خواربارجهاني كيفيت آب آبياري كشاورزي به جز نيكل، پائين تر است.
كلمات كليدي: