بررسي وضع آلودگي آبهاي زيرزميني به يون نيترات در اثر كاربرد كودهاي از ته در شهرستان بابل

نويسنده: انوشيروان محسني
استاد راهنما: ناصر رازقي
استاد مشاور: ايماندل، واعظي
تاريخ دفاع: 1366/12/30
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: يون نيترات معمولاً در خاك، آب ، گياهان بويژه سبزيجات، گوشت و هوا وجود دارد . عمده ترين شكل از ازت را در اكثر خاكها تشكيل مي دهد. نيترات غالباً مهمترين عامل رشد گياهان بشمار مي رود و سه همين دليل كشاورزان جهت بالابردن كميت محصولات خود هر ساله مقدار متنابهي كود شيميائي ازته به خاك مي افزايد كه بخشي از آن جذب گياه مي شود و بخشي از آن بصورت محلول در آب وارد آبهاي سطحي و زيرزميني مي گردد.
توليد كودهاي ازته در جهان در سال 1961 حدود 8/15 ميليون تن بوده كه در سال 1974 به 42 مليون تن افزايش يافته و پيش بيني مي گردد كه تا سال 2000 اين رقم به حدود 200 ميليون تن برسد. مصرف ساليانه اين كودها در منطقه مورد مطالعه (شهرستان بابل، بالغ بر 30000 تن مي باشد. يكي از عمده ترين كودهاي ازته مصرفي منطقه كود اوره است كه به كود شكري معروف بوده و داراي 46 درصد ازت خالص مي باشد. وقتي كود اوره بر سطح خاك پاشيده مي شود تحت تاثير باكتريهاي نيتريفيكاسيون به نيترات تبديل مي گردد، نيترات حاصله همانند اوره بشدت در آب محلول است لذا با جريان آب از مزرعه خارج گرديده و يا با آب نفوذي به اعماق زمين رفته و وارد آبهاي زيرزميني مي شود. در نتيجه مصرف اين نوع كودها يكي از عوامل اصلي آلودگي آبهاي زيرزميني به يون نيترات بوده است. بالارفتن غلظت يون نيترات در آب مخاطرات بهداشتي جهت انسان، حيوانات آبزيان و بويژه كودكان زير 6 ماه دارد بدين صورت كه نيترات پس از تبديل به نيتريت با هموگلوبين تركيب شده و متهموگلوبين مي كند كه اين تركيب جديد از عمل اصلي هموگلوبين كه حمل و آزاد ساختن اكسيژن در بافتها مي باشد جلوگيري مي نمايد و بيماري متهموگلوبينميا را بوجود مياورد كه در بعضي موارد با بالارفتن درصد متهموگلوبين نسبت به هموگلوبين به مرگ بيمار منتهي مي شود.
مطالعات انجام شده در مورد ميزان تعيين نيترات آبهاي زيرزميني منطقه شامل نمونه برداري از 90 حلقه چاه كه عمق در دو محدوده و در دو فصل مختلف آزمايش شده است. همچنين جهت تعيين دانه بندي و ميزان ازت قابل جذب خاك از 23 منطقه نمونه برداري خاك انجام گرفته است.
از نتايج بدست آمده مشخص گرديده كه ميانگين غلظت نيترات آب 65 حلقه چاه در محدوده اول يعني منطقه اي با مصرف كود شيميائي ازته زيادتر برابر با 2/40 ميلي گرم در ليتر بر حسب نيترات بوده كه حداكثر غلظت مشاهده شده در اين محدوده 66 ميلي گرم در ليتر و حداقل 5/21 ميلي گرم در ليتر بوده است و در محدوده دوم مورد بررسي يعني منطقه اي كه مصرف كود شيميائي ازته كم بوده ميانگين غلظت نيترات آب چاهها برابر با 15/16 ميلي گرم در ليتر بر حسب نيترات كه حداقل آن 11و حداكثر آن 5/22 ميلي گرم در ليتر بوده است. همچنين در سري خاكهاي بابل در محدوده اول مورد بررسي كه تمامي اراضي تحت كشت برنج بوده است و سطح آب زيرزميني نيز در حد بالائي (120- 75 سانتيمتر) مي باشد و بدليل ريزدانه بودن بافت خاك كه اكثراً در مواقع بارندگي حالت باطلاقي بخود مي گيردميانگين غلظت نيترات در 28 حلقه چاه مورد آزمايش در اين سري خاكها برابر با 1/46 ميلي گرم در ليتر بر حسب نيترات بوده است. ضمناً در تجزيه و تحليل آماري نتايج بدست آمده چنين استنباط مي گردد كه اين مصرف كود شيميائي ازته و آلودگي آبهاي زير زميني به يون نيترات همبستگي وجود دارد.
لذا با توجه به بالابودن آبهاي زيرزميني در منطقه شمال كشور و نقش آن در تامين آب مشروب و افزايش روند مصرف كودهاي ازته بالمال بالا رفتن غلظت نيترات آبهاي زيرزميني را سبب مي شود كه آگاهي به وضعيت حال آن و تعيين روند تغييرات آن در آينده ضروري باشد.
كلمات كليدي: