بررسي كادميوم در محيط زيست تهران

نويسنده: هما كشاورزي شيرازي
استاد راهنما: محمود شريعت
استاد مشاور: آزردگان، غياث الدين، واعظي
تاريخ دفاع: 1366/04/18
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: شهر تهران با وسعت تقريبي 500 كيلومتر مربع وجمعيتي بالغ بر 6 ميليون نفر بزرگترين، پرجمعيت ترين و احتمالاً آلوده ترين شهر ايران است. اين شهر فاقد يك سيستم كلي جمع آوري و تصفيه فاضلاب مي باشد، يكي از علل آلودگي شهري همين دفع غير صحيح فاضلابهاي خانگي و شهري است. علاوه بر آن اين شهر بزرگترين شهر صنعتي كشور مي باشد و حدود 2800 كارخانه و كارگاه صنعتي در آن تجمع يافته است. پيشرفت صنعت و توسعه بي رويه شهر و عدم آگاهي مردم و مسئوليت باعث افزايش يك سري آلودگيهاي محيطي گشته كه يكي از آنها ازدياد فلزات سنگين در محيط زيست شهر مي باشد.
كادميوم يكي از فلزات سنگيني است كه در ايران كمتر مورد توجه قرار مي گيرد و تاكنون تحقيقات موثر و دامنه داري در مورد آن صورت نگرفته است. نقش كادميوم در پروسسهاي مختلف بدن مفصلاً مورد بحث قرار گرفت. بايد توجه نمود كه جذب بيش از حد مجاز كادميوم كه معمولاً توسط مصرف آب، غذا و هواي آلوده انجام مي گيرد، عوارض سوء در انسان ايجاد مي كند. از جمله اين عوارض مي توان به ايجاد سنگهاي كليوي، اختلال عمل كليه ها، ناراحتيهاي استخواني، ناراحتيهاي تنفسي و بيماريهاي فشار خون اشاره كرد. اخيراً اثرات سرطان زائي كادميوم نيز مورد توجه قرار گرفته است.
مهمترين بيماري ناشي از كادميوم را مي توان بيماري ايتاي- ايتاي دانست كه در موارد حاد منجر به مرگ بيمار مي گردد. اين فلز بخصوص از نظر نيمه عمر بيولوژيكي طولاني آن حائز اهميت است زيرا بين 17- 37 سال در بدن ذخيره مي گردد و بعد از رسيدن به مقدار خطرناك عوارض آن بروز مي كند و در آن صورت امكان معالجه آن به حداقل مي رسد.
نمونه برداريها از محيط زيست تهران از طريقه نقشه جامع شهر در پاييز و زمستان سال 1365و بصورت راندوم انجام گرفت تمام شهر از روي نقشه به چهل قسمت تقريباً مساوي تقسيم گرديد و از هر قسمت 2 نمونه آب، گياه و خاك درحد امكانات جمع آوري شد. سپس براي مقايسه قسمتهاي مختلف شهر از نظر مقدار كادميوم و تعيين منابع احتمالي آلوده كننده تهران به 5 منطقه شمال، جنوب، غرب، شرق و مركز تقسيم گرديد. از هر يك از مناطق پنجگانه يك تا دو نمونه هوا مورد آزمايش قرار گرفت و نتايج آزمايش نمونه هاي مربوط به هر منطقه جداگانه مورد بحث و بررسي قرار گرفتند. بين روشهاي شناخته شده براي تعيين مقدار كادميوم نمونه ها از طريق كتاب استاندارد متد، روش اتميك ابسورپشن انتخاب گرديد. هر سري از نمونه ها بعد از جمع آوري بر طبق دستور كار دستگاه اتميك ابسورپشن پركين المر (1982) آماده و آزمايشات اوليه روي آنها انجام گرديد. سپس نمونه هاي آماده شده توسط دستگاه مورد اندازه گيري واقع شدند. خطاهاي احتمالي در موقع اندازه گيري با آزمايشات جانبي تا حدود امكان حذف گرديد.
محاسبات آماري و آزمونهاي t وF در مورد نمونه هاي آب، خاك و گياه انجام و نتايج مورد بحث قرار گرفتند. بعلت معدود بودن نمونه هاي هوا فقط شاخصهاي آماري نتايج محاسبه گرديد. نتايج را بصورت زير مي توان خلاصه نمود.
1- كادميوم 80 نمونه آب زيرزميني تهران (چشمه، قنات، چاه) اندازه گيري گرديد كه ميانگين مقادير بدست آمده نزديك به حداكثر مجاز پيشنهاد شده توسط سازمان بهداشت جهاني است و منطقه جنوب بالاترين ميانگين مقدار كادميوم را نسبت به ساير مناطق دارا مي باشد. در بعضي از نواحي منطقه جنوب نظير نازي آباد كشتارگاه و شهرك دولت آباد مقدار كادميوم آبهاي زيرزميني از حداكثر مجاز بالاتر و به حد نگران كننده رسيده اند.
2- مقادير كادميوم 44 نمونه برگ درخت و سبزيهاي خوراكي و صيفي جات اندازه گيري گرديد و ميانگين مقادير بدست آمده 5/1 تا 2 برابر مقادير گزارش شده در ساير كشورهاي غير آلوده است و منطقه جنوب بيش از ساير مناطق آلودگي نشان داده است مقدار كادميوم 38 نمونه از ساير قسمتهاي خوراكي مورد آزمايش (ريشه هاي خوراكي گياهان و ميوه هاي فصل) نزديك به حداكثر مقدار طبيعي گزارش شده مي باشد.
3- ميانگين كادميوم 77 نمونه از خاكهاي نواحي مختلف تهران از حداكثر مقدار گزارش شده در ساير كشورهاي دنيا بيشتر است و منطقه جنوب آلوده ترين خاكها را از نظر مقدار كادميوم داشته است. مقدار اين فلز در خاك برخي از نقاط تهران نظير ميدان قيام و خيابان ري تا 2 برابر حد طبيعي مي رسد.
4- ميانگين غلظت كادميوم هواي شهر تهران بيش از 2 برابر مقدار مجاز پيشنهاد شده توسط سازمان جهاني بهداشت است. بر اساس اين تحقيق مناطق پرجمعيت و پررفت و آمد با بار ترافيكي سنگين بخصوص در منطقه جنوب آلودگي بيشتري را نسبت به كادميوم داشته است.
در مورد كاهش و يا جلوگيري از افزايش آلودگي كادميوم در محيط زيست تهران پيشنهاد مي گردد:
1- يك سيستم جمع آوري و تصفيه فاضلاب مجهز در سطح شهر ايجاد گردد.
2- طرح خطوط گازرساني در تمام شهر به مرحله اجرا درآيد.
3- با ايجاد خطوط مترو تردد وسايط نقليه موتوري كاهش يابد.
4- با ايجاد خطوط كمربندي در خارج از شهر از ورود وسايط نقليه سنگين و ماشينهاي دودزا در محدوده شهري جلوگيري بعمل آيد.
5- كارخانه ها و صنايع ملزم به تصفيه فاضلاب و دفع بهداشتي زباله هاي صنعتي شوند و از وارد شدن فاضلابهاي صنعتي كارخانه ها قبل از تصفيه به آبهاي زيرزميني جداً جلوگيري بعمل آيد.
كلمات كليدي: