بررسي روشهاي تعيين مقدار هيدروكربورهاي عطري سرطانزا در محيط زيست واثرات آن بر روي انسان

نويسنده: مهدي مظلومي
استاد راهنما: كرامت اله ايماندل
استاد مشاور: شريعت، اسدي
تاريخ دفاع: 1364/11/28
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: سرطان يكي از علل اصلي مرگ و مير در جوامع مختلف بوده است و مواد شيميايي كه طيف وسيعي را شامل مي شود يكي از مهمترين عوامل ايجادكننده ان در محيطهاي صنعتي بشمار مي آيد.
دسته مهمي از اين مواد شيميايي، هيدروكربورهاي چندحلقه اي معطره مي باشند كه براساس دارابودن هسته (حلقه بنزني به تتراسيكليكها، پنتاسيكليكها و هگزاسيكليكها تقسيم مي گردند.)
و اكثر آنها را احتراق ناقص مواد آلي در درجه حرارت بالا بوسيله واكنشهاي پيرولير و پيروسنتز توليد مي گردد(8) داراي نقطه ذوب بالا بوده و عملاً در آب حل نمي شوند. علاوه بر اين هيدروكربورهاي عطري مي توانند در اثر نيتراناسيون به تركيبات نيتروآرن تبديل شوند كه هنوز اثر آنها كاملاً مورد بررسي قرار نگرفته است. هيدروكربورهاي چندحلقه اي معطره:
- در هواي شهرها و اتمسفر محيطهاي صنعتي بخصوص در كارگاههاي- توليد كك- آلومينيوم سازي صنايع ذوب فلز و ريخته گري- كارگاه هاي چاپ و معادن ذغال سنگ يافت مي شود بعنوان مثال بنزو (آلفا) پيرن كه شاخص ترين هيدروكربور معطره سرطانزا بشمار مي آيد بميزان 05/0تا 74 نانوگرام بر مترمكعب هوا.
- در فاضلاب، آبهاي سطحي، آب قنات، آب باران، آب لوله كشي بترتيب بين 001/0تا 1000 ميكروگرم در ليتر، صفرتا 13000، 1/0 تا 6، 10 تا 1000و صفر تا 1000 نانوگرم در ليتر.
- در خاك (بخصوص خاك جنگلها و خاك مجاور مناطق صنعتي و بزرگراهها، بين صفر تا 390 ميكروگرم بر كيلوگرم.
- در غذا (بويژه غذاهاي دودي و ياپخته شده، حبوبات، روغنهاي مختلف، سبزيجات ميو ه هاي گوناگون، چاي، قهوه، گوشت تازه....).
كمترين غلظت بنزو( آلفا) پيرن در سوسيس بمقدار 05/0 و متوسط آن در چاي بمقدار 08/4 و بيشترين غلظت آن در ماهي دودي بمقدار 78 ميكروگرم بر كيلوگرم گرديده است(9).
انسان به سه طريق در معرض هيدروكربورهاي عطري قرار مي گيرد:
-از راه گوارش: مانند استفاده از آب و غذاي آلوده.
-از راه تنفس: مانند استنشاق هواي آلوده.
-از راه پوست: مانند تماس با مواد مختلف.
هيدروكربورهاي معطره به طرق مختلف: استعمال پوستي، تزريق زيرپوستي، تجويز داخل معدي، تزريق داخل صفاقي و از راه استنشاق بر روي حيوانات آزمايشگاهي مورد بررسي قرار گرفته است اما در موردانسان بغير از چند مطالعه اپيدميولوژيكي گزارش دقيق و مستدلي وجود ندارد گرچه بسياري از متابوليتهاي هيدروكربورا در بافتهاي مختلف انسان بررسي كرده اند (114و 113).
هيدركربورهاي چندحلقه اي معطره كه در حيوانات آزمايشگاهي ايجاد تومورهاي سرطاني نموده است عبارتند از:
1- بنزو (آلفا) پيرن 2- بنزو(آلفا) آنتراسن 3- دي بنزو (j و a) آكريدين 4- دي بنزو (h و a) آكريدين 5- دي بنزو (h و a) پيرن 6- دي بنزو ( o و a) پيرن 7- دي بنزو ( h و a) آنتراسن 8- دي بنزو ( i و a) پيرن 9- دي بنزو (l و a) پيرن 10- - دي بنزو ( g و c) كربازول 11- ايندنو ( cd- 3و2و1) پيرن 12- بنزو ( j ) فلورانتن 13- بنزو ( b ) فلورانتن 14- بنزو ( k ) فلورانتن 15- 5- متيل كرونن. (17)
براي تعيين و شناسائي هيدروكربورها، روشهاي كروماتوگرافي مشتمل بر: كروماتوگرافي كاغذ، كروماتوگرافي ستون،كروماتوگرافي برروي لايه نازك، گاز كروماتوگرافي، ژل كروماتوگرافي و كروماتوگرافي در فشار بالا ( C. L. P. H) و ... (8)
و روشهاي طيف سنجي مشتمل بر: طيف سنجي مادون قرمز، طيف سنجي ماوراء بنفش، طيف سنجي رزونانس مغناطيسي هسته و طيف سنجي جرمي وجود دارد. (8)
كلمات كليدي: