بررسي بهداشت محيط زيست شهرستان خوي

نويسنده: مير حبيب قاسمي
استاد راهنما: محمود شريعت
استاد مشاور: غياث الدين، اسدي، مصداقي نيا
تاريخ دفاع: 1362/04/16
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: شهرستان خوي واقع در استان آذربايجان غربي 242851 نفر جمعيت دارد. از اين تعداد 6/45 درصد شهرنشين و 4/54 درصد روستاها ساكن مي باشند.
آب و هواي خوي در تابستان معتدل و مرطوب و در زمستان سرد و مطلوب مي باشد. هر چند شهرستان خوي يكي از نقاط با بارندگي متوسط در ايران است ولي مثل اغلب نقاط ديگر با كمبود آب زراعتي و آب مشروب جهت طرح هاي لوله كشي و تامين آب سالم و بهسازي محيط مواجه مي باشد.
بررسي هاي بهداشت محيطي در شهر و روستا بطور جداگانه در زمينه هاي آب و فاضلاب كارخانجات و كارگاه ها، اماكن تهيه و توزيع و فروش مواد غذائي و آرايشي و بهداشتي، آلودگي هوا، دفع زباله و مدفوع، وضع عمومي مستراح ها، بيمارستانها و درمانگاه ها، كشتارگاه، وضع نظافت خيابانها و كوچه ها و معابر عمومي، چگونگي دفع فضولات حيواني در روستاها منابع آب موجود و منابع آب مشروب روستاها و بودجه شبكه بهداري شهرستان خوي به تفكيك بودجه درماني و بهداشتي بررسي گرديده اند كه طي جداول در صفحات ضميمه و نيز متن پايان نامه ذكر گرديده اند.
شبكه بهداري شهرستان خوي 756 نفر پرسنل دارد كه 18 نفر در بهداشت محيط فعاليت دارند. در سال 1360 كل بودجه شبكه بهداري شهرستان خوي 00/866/664 ريال بود. از اين مقدار 01/68 درصد براي درمان و 88/4 درصد براي بهداشت و 11/17 درصد براي مسائل متفرقه هزينه گرديده بود. از كل بودجه شبكه بهداري فقط مبلغ 00/930/72 ريال يعني 97/10 درصد به بهداشت محيط اختصاص يافته بود.
مردم شهرستان خوي بهيچوجه از برنامه هاي بهداشت شهري استقبال نمي نمايند و هيچگونه مشاركتي در آن ندارند. مسئولين نيز به مسائل بهداشتي توجهي نداشته و بيش از سلامتي مردم به سكوت و آرامش انها اهميت مي دهند. جلسات مكرري كه در استانداري آذربايجان غربي و فرمانداري و شهرداري و اداره بهداشت محيط شهرستان خوي در رابطه با بهداشت شهري و اهميت لزوم اجراي اصول بهداشت محيط تشكيل گرديده است هيچ نتيجه اي نداده و با وجود مراجعات و مكاتبات اينجانب و همكاران، نتوانسته ايم توجه مسئولين را جلب نمائيم. وظايف اداره بهداشت محيط در سه قسمت، بهداشت شهري، بهداشت روستائي و آب و فاضلاب تقسيم مي گردد متاسفانه در هيچ يك از زمينه هاي فوق بعلت اشكالات عديده موفق نبوده است و مختصراً نتيجه حاصله از مطالعات ذكر مي گردد.
آزمايشاتي كه از آب مشروب شهر از نقطه نظر شيميائي و باكتريولوژيكي بعمل آمد نشان داد كه در مقايسه با استاندارد هاي موجود، از نظر شيميائي در حد مطلوب و يا قابل قبول مي باشد. ولي از نظر آلودگي ميكروبي و اينكه با توجه به كلرينه شدن، آب حاوي كليفرم مي باشد، لذا از نظر باكتريولوژيكي قابل شرب نمي باشد.
ميزان يد و فلوئور آب هاي زيرزميني شهرستان خوي در حد ناچيز بوده كه پيشنهاد مي گردد نسبت به افزايش اين دو عنصر اقدام لازم معمول گردد.
يكي از اساس ترين مشكلات شهر خوي دفع فاضلاب مي باشد. فاضلاب خانه ها مستقيماً به كوچه ها و يا جوي كنار خيابان دفع مي گردند. مهمتراز همه فاضلاب بيمارستان هاي قمر بني هاشم و آيت آله مدني است كه بدون هيچگونه تصفيه وارد كانال فاضلاب شهر مي گردند و در پائين دست به مصرف آبياري مزارع رسيده و در محله تازه كند تفريحگاه كودكان نيز مي باشد.
جمع آوري و دفع زباله و نظافت خيابانها و كوچه ها توسط 188 نفر مامور شهرداري با 4 دستگاه كمپرسي روباز بطور ناقص و غير بهداشتي صورت مي گيرد. محل هاي موقت جمع آوري زباله در كنار معابر عمومي واقع شده اند بعلت غير بهداشتي بودن و عدم انتخاب صحيح محل، علاوه بر حشرات محل تجمع حيوانات ولگرد مثل سگ و گربه و تغذيه حيوانات اهلي مثل گاو، گوسفند، بز و طيور مي باشند. با توجه باينكه محل مناسبي توسط اداره بهداشت محيط و حفاظت محيط زيست براي دفع نهائي زباله تعيين شده است و طي صورت جلسه اي شهرداري ملزم به دفع زباله در آن محل گرديده است معلوم نيست به چه دليل هنوز زباله اغلب در كنار جاده اروميه- خوي و يا گودالهاي داخل شهر دفع مي گردد.
64 درصد چاه مستراح ها در كوچه ها حفر شده اند كه نمونه هائي از خطرات جاني بعلت ريزش چاه در سال گذشته مشاهده شد.
80 درصد چاه ها بدون جدارسازي مي باشند. ازمستراح هاي بررسي شده هيچ يك بهداشتي نبودند تنها حدود 10 درصد از نظر بهداشتي نسبتاً رضايت بخش بودند، 94 درصد تخليه چاه مستراح ها توسط تانكرهاي فاضلاب كش و يا گاري اسبي صورت مي گيرد كه اغلب كنار جاده خوي- قطور و يا اروميه- خوي بعنوان كود مزارع استفاده گرديده و يا در نهر قودوق بوغان دفع مي گردد.
كشتارگاه قديمي كاملاٌ غير بهداشتي مي باشد و خطر ريزش ساختمان نيز وجود دارد.
آلودگي ثانويه گوشت در اين كشتارگاه (آلودگي در حين كشتار و بعد از كشتار) حتمي مي باشد.
نحوه توزيع و عرضه گوشت نيز غيربهداشتي مي باشد. كشتارگاه جديد نسبتاً بهداشتي است ولي داراي نواقص فني و بهداشتي است كه شهرداري با توجه به توصيه هاي مرتب بهداشت محيط مشغول رفع آنها است و مقرر گرديده است پس از رفع نواقص از كشتارگاه قديمي جهت ذبح استفاده نگردد.
چنانچه بيمارستانها و ساير مراكز بهداشتي و درماني به مسائل بهداشت محيط توجه بيشتري بنمايند مي توانند نمونه اي براي ساير مراكز و اماكن باشند. متاسفانه ادارات دولتي و همكاران عزيز نه تنها نقطه نظرهاي بهداشت محيط را رعايت نمي كنند بلكه از اجراي دستورات بهداشتي استنكاف نيز دارند. بديهي است وقتي موسسه اي در يك وزارتخانه اصول خود را قبول نداشته باشد نمي توان انتظار داشت كه ساير مراكز و اماكن و موسسات مقررات آن را قبول داشته باشند و باصول آن اهميت دهند.
بعلت اينكه بيمارستانها شبكه لوله كشي آب مستقل و يا منبع ذخيره آب ندارند وقتي آب شهر قطع مي گردد بيمارستانها نيز فاقد آب مي باشند و هم چنين زباله آنها همراه با زباله شهري دفع مي گردد كه نقش عمده در انتقال و انتشار آلودگي ها دارند.
كارگاه ها و كارخانجات و اماكن از اجراي مقررات بهداشت محيط امتناع مي ورزند بنحوي كه از 2000امكنه موجود در شهر 89 امكنه يعني5/4 درصد نسبتاً بهداشتي بوده و بقيه غير بهداشتي مي باشند صدور جواز كسب مخصوصاً در مورد نانوائي ها بدون نظر بهداشت محيط صورت مي گيرد و از 58 باب مغازه نانوائي هيچ يكي بهداشتي نبوده حتي 20 بات آنها فاقد لوله كشي آب مي باشند.
از 3147 نفر كسبه اي كه در سال 1360 جهت اخذ كارت معاينه بهداشت محيط مراجعه نموده بودند 33 درصد آلوده به تخم انگل بودند.
در شهرستان خوي 287 روستا موجود مي باشد كه از اين تعداد 283 قريه مورد بررسي بهداشتي قرار گرفتند و بعلت ناامن بودن مراجعه به 4 روستا ميسر نگرديد.
نزديكترين روستا 3 كيلومتر و دورترين روستا 203 كيلومتر از شهر فاصله دارد. از كل 287 روستا 81 روستا يعني 2/28 درصد داراي لوله كشي آب مشروب مي باشند با وجود اين 9/57 درصد جمعيت كل روستاها از آب لوله كشي استفاده مي كنند. 38 قريه آنها قبل از انقلاب و 47 روستا بعد از انقلاب لوله كشي شده اند، 4 قريه كه قبل از انقلاب لوله كشي شده بودند بعلت نواقص فني در شبكه و تاسيسات لوله كشي از كار افتاده بودند و پس از انقلاب مجدداً توسط بهداشت محيط تكميل گرديده وآماده بهره برداري شدند.
آزمايشاتي كه از نقطه نظر شيميائي بر روي آب روستاها بعمل آمد نشان داد كه آب هاي زيرزميني روستاهائيكه در مسير جاده اروميه- خوي قرار دارند همگي شور بوده و بخصوص ميزان كلرور در آبهاي زيرزميني شرق جاده بيشتر مي باشد، همچنين آبهاي زيرزميني روستاهاي حاشيه جاده خوي- تبريز خصوصاً روستاهاي جنوب شرقي جاده داراي كلرور بيشتري مي باشند، مقدار كلرور آب هاي زيرزميني ساير روستاها در حد مطلوب مي باشند.
كليه طرحهاي لوله كشي كه در شهرستان خوي انجام گرفته اند بعلت اينكه تاسيسات آنها مثل: منبع ذخيره آب، چاه، الكتروپمپ، موتور پمپ داراي قطعه ذخيره نمي باشند و فقط يك دستگاه موجود مي باشد اغلب در اثر نواقصي كه در هر يك از آن ها اتفاق مي افتد مدتها روستا فاقد آب لوله كشي سالم مي باشد و در نتيجه مجدداً به منابع موجود اوليه آلوده مراجعه مي نمايند بدين نحو نظر بهداشت محيط كه تامين آب سالم و كافي براي روستائيان و جلوگيري از انتقال آلودگي از طريق آب مشروب مي باشد به نتيجه نمي رسد.
در رابطه با لوله كشي آب مشروب روستاها بعلت استقبال مردم و همياري روستائيان ظاهراً موفقيت هائي كسب شده است كه چون همراه بادفع فاضلاب نبوده است به اين موفقيت موفقيت هائي كسب شده است كه چون همراه با دفع فاضلاب نبوده است به اين موفقيت نمي توان اميدوار بود و احتمال شكست آن در اثر بروز بيماريهاي ديگر منتقله توسط فاضلاب مي رود.
دفع فاضلاب و مدفوع در روستاها بيش از همه مورد بي توجهي قرار گرفته است. كليه مستراح ها در روستاها غير بهداشتي مي باشندو فضولات حيواني و زباله و فاضلاب را در معابر عمومي دفع مي نمايند.
از مدفوع انساني و فضولات حيواني بعنوان كود و ضمناً از قسمتي از فضولات حيواني جهت سوخت نيز استفاده مي نمايند.
محيط روستا، خانه ها و اصطبل ها بهيچوجه با استاندارد محيط تطبيق نمي كنند لذا وجود باطلاق ها، اصطبل ها، انبار كرن فضولات حيواني و زباله در وستا ضرورت مراقبت روستا از نظر بيماري هاي منتقله بوسيله حشرات بخصوص مالاريا ايجاب مي نمايد.
كلاً 8 درمانگاه روستائي وجود دارد كه نسبت به وسعت منطقه كم مي باشد2/13 درصد روستاها داراي خانه بهداشت مي باشند، 3/6 درصد روستاها داراي گرمابه و 17 درصد داراي برق و 6/75 درصد داراي راه ماشين رو هستند. 5 روستا داراي غسالخانه و 10 روستا داراي توالت بهداشتي هستند. با وجود اينكه 195 روستا يعني 68 درصد داراي مدرسه ابتدائي مي باشند فقط 2/12 درصد جمعيت كل روستاها باسواد هستند. ميزان بودجه مصرفي سال 1360 بهداشت محيط مبلغ 00/000/ 55ريال يعني 27/8 درصد بودجه شبكه بهداري شهرستان خوي بود كه در جهت تامين آب مشروب روستاها هزينه گرديده بود كه در مقايسه با هزينه هاي درماني ناچيز و مختصر مي باشد. در خاتمه پيشنهاداتي در متن پايان نامه ذكر گرديده اند كه اميد است مورد توجه مسئولين و علاقمندان واقع گردند.
كلمات كليدي: