بررسي كيفي آب قناتهاي تهران

نويسنده: رضا شاه نظري
استاد راهنما: كرامت اله ايماندل
استاد مشاور: جانبخش، ثنايي، شريعت، غياث الدين
تاريخ دفاع: 1358/01/01
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: بر اساس آمار تا 135 ميزان 306 ميليون متر مكعب آب خام تهران از منابع زير تامين مي گردد آب زيرزميني 27 ميلون مترمكعب، رودخانه كرج 196 متر مكعب، سد فرحناز 83 متر مكعب، به
طوريكه تصفيه خانه ي شماره 1، 2، 3 موجود در تهران همان سال به ترتيب 40و 156و 72 ميليون متر مكعب و جمعاً 272 ميليون متر مكعب آب تصفيه شده به مخازن و خطوط شبكه توزيع تحويل داده است و حال آنكه كل فروش آب تصفيه شده در سال 1353 حدود 184 ميليون متر مكعب بوده است بعبارت ديگر مصارف رايگان و آب تصفيه شده حساب نيامده، در سال 1353 بحدود 88 ميليون متر مكعب رسيده است در حقيقت از كل آب تصفيه شده فقط 68 درصد بفروش رسيده و باقيمانده بدون شك صرف مصارف رايگان و تلفات در خطوط توزيع شده است. (46)
تعداد مشتركين آب در تهران در سال 1353 بالغ بر 488 هزار نفر بوده است و بر اساس اطلاعات سازمان آب منطقه اي تهران در حال حاضر در هر اشتراك بطور متوسط حدود 5/7 نفر از آب تصفيه شده استفاده مي كنند و لذا جمعيت استفاده كننده از آب تصفيه شده سازمان آب تهران در سال 1353 حدود66/3 ميليون نفر بوده اند و بدون در نظر گرفتن هيچگونه تلفات در سيستم توزيع مصرف سرانه آب 134 ليتر در روز بوده است.
آنچه حائز اهميت است اينست كه 93 درصد از مشتركين فقط حدود 37 درصد از كل آب تصفيه شده را مصرف مي كنند و بيش از 63 در صد از كل آب تصفيه شده بمصرف 7 درصد از مشتركين مي رسد. مصرف سرانه آب در تهران نسبت به موقعيت شبكه متفاوت است بطوريكه اين ميزان بين 80 تا بيش از 220 ليتر در شبانه روز متغير است و متوسط مصرف در سطح پايتخت 140 ليتر در شبانه روز براي هر نفر در سال 1354 گزارش شده است و پيش بيني مي شود كه اين ميزان در سال 1370 به 200 ليتر برسد و متوسط رشد سالانه معرف سرانه آب حدود 25/ 3 در صد در دوره 1353 تا 1370 خواهد بود. در حال حاضر منطقه تهران قطب اصلي صنعت كشور مي باشد، بطوريكه طبق برآورد هاي موجود حدود 30 درصد از كارخانجات كشور، 37 درصد از كارگران صنعتي، 58 درصد از ارزش فروش و 62 درصد از ارزش افزوده صنايع كشور متعلق به شهر تهران مي باشد. گرچه از نظر مصارف آب در بخش صنعتي منطقه تهران آمار دقيقي در دسترس نيست معهذا در طرح فاضلاب تهران ميزان كل آب خام و تصفيه شده مصرفي صنايع در ناحيه تهران 105 ميليون متر مكعب در سال تخمين زده شده است كه از مشتركين مهم سازمان آب در اين زمينه پالايشگاه شهرري و دو نيروگاه برق تهران مي باشند، در حال حاضر حدود 5000 هكتار از جنگل كاري اطراف تهران از آب خام سازمان آب منطقه اي آبياري مي گردد، مقدار آب مصرفي 25 ميليون متر مكعب در سال تخمين زده مي شود.
در حال حاضر سطحي كمتر از 000/30 هكتار از اراضي ورامين بوسيله آبهاي سطحي جاجرود و آبهاي زير زميني (چاهها و قنوات) آبياري مي شود، در حاليكه 65000 هكتار زمين قابل آبياري در منطقه وجود دارد. مقدار آب مورد نياز بر حسب رستني ها از 1000 تا 2000 متر مكعب در هكتار براي هر نوبت آبياري تغيير مي كند براي آبياري سطح زير كشت فعلي (30000 هكتار) مقدار 328 ميليون مترمكعب آب مورد نياز است كه 5 درصد آن براي سه ماه ارديبهشت و خرداد و تير كه نياز به آب حداكثر مي باشد منظور شده است. حجم متوسط لازم برابر 10900 متر مكعب براي هر هكتار در سال برآورد گرديده است.
طبق آخرين سرشماري 1355 جمعيت شهر تهران 159/496/4 نفر بوده است و پيش بيني رشد سالانه جمعيت در تهران بزرگ ( مشتمل بر تهران – شميران- شهرري) در سالهاي 1356 تا 1361 حدود 16/4 هزار نفر مي باشد. پيش بيني مي شود كه جمعيت تهران بزرگ در سال 1371 به مرز 7 ميليون نفر نزديك خواهد شد، بعبارت ديگر جمعيت شهر تهران بين سالهاي 1361-1371 با رشد سالانه 62/1 درصد از 958/5 مييون نفر به 7 ميليون نفر خواهد رسيد.
با توجه به مطالب بالا ضرورت استفاده از آبهاي تحت الارضي چاهها و قنوات امري لازم و اجتناب ناپذير است. در منطقه تهران 129 رشته قنات شناسايي شده است.
قنوات خشك 53 رشته
دبي نامعلوم 22 رشته
دبي معلوم 50 رشته
قنواتي كه اطلاعاتي از آنها در دسترس نيست 4 رشته
حجم كل تخليه ساليانه قنوات حدود 38 ميليون متر مكعب تخمين زده مي شود.
با توجه به مطالب فوق بمنظور شناخت كيفيت آب قنوات از تاريخ اول اسفند لغايت شهريور از 23 رشته قنوات نمونه برداري و بر اساس استاندارد آناليز آب و فاضلاب آزمايش گرديد. ميانگين حسابي نتايج آزمايشات انجام شده روي 23 رشته قنات و تهيه دياگرام لگاريتميك نشان داد كه كيفيت شيميائي آب قنوات در دسته آب سولفاته كلسيك قرار دارد و كيفيت شيميائي آن با استاندارد بين المللي آب مشروب مطابقت دارد اگرچه آزمايش ميكروبي روي نمونه انجام نگرديده است معهذا از بين بردن آلودگي ميكروبي احتمالي آن با عمل گندزدائي بسهولت امكان پذير مي باشد. در هر حال از نظر آشاميدن آب قناتهاي آزمايش شده كاملاً شيرين بوده و داراي كيفيت مناسبي هستند. طبق، طبقه بندي Wilcox و با توجه به ميانگين حسابي ذخاير بدست آمده از آزمايش روي 23 رشته قنات و عوامل هدايت الكتريكي (665 ميكرومهوس بر سانتيمتر)، درصد سديم(11/23)و S.A.R (38/1)و R.S.C(93/2)، آب قنات هاي آزمايش شده براي مصارف كشاورزي از نوع آب هاي خوب و درجه 2 مي باشد در مورد گروه بندي آب از نظر مصارف صنعتي، بايد گفت طبق نظر M.Plotninkov از درجه 3 بوده و از نظر ميزان سختي، به تصفيه كامل نياز دارد. (47و 48).
كلمات كليدي: