بررسي وضعيت بهداشت آب آشاميدني در منطقه 22 شهر تهران و اثرات طرح و توسعه بر آن

نويسنده: علي اسدي
استاد راهنما: سيمين ناصري
استاد مشاور: امير حسين محوي، كاظم ندافي
تاريخ دفاع: 1381/11/20
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: اين تحقيق با هدف كلي تعيين كيفيت منابع آب منطقه شهري تهران و آثار طرح توسعه بر آن انجام گرفت. منطقه مورد مطالعه در شمال غربي تهران در محدوده اي به وسعت 6051 هكتار بين دو رودخانه كن و وردآورد قرار دارد و از نظر نوع كاربردي به دو منطقه كوهستاني و مسكوني تقسيم شده است. از لحاظ زمين شناسي رسوبات آبرفتي منطقه نقش بسيار مهمي در انتقال و ذخيره آب زيرزميني دارند. جهت حركت آبهاي زيرزميني از شيب عمومي منطقه تبعيت مي كند و تقريباً از شمال شرقي به سمت جنوب غربي مي باشد.
به منظور دستيابي به اهداف اين پژوهش، عمليات اجرايي در دو فاز انجام شد. در فاز اول به دليل ارتباط مستقيم كميت آب بر كيفيت آن، منابع آب منطقه در دو بخش سطحي و زيرزميني مطالعه و پتاسيل و ساير ويژگيهاي كمي آنها مشخص گرديد. در فاز دوم، به منظور كيفيت آب و شناسايي آلاينده و منابع آلوده كننده، برنامه ريزي جهت نمونه برداري و تعيين كيفيت آب براي فصل زمستان 1380 و بهار و تابستان 1381 در مورد منابع آب زيرزميني( چاههاي شرب منطقه 14 چاه) و سطحي ( چهار ايستگاه در مسير رودخانه كن)به صورت همزمان انجام گرديد و در طي اين دوره چهار بار نمونه برداري در ماههاي دي، اسفند، ارديبهشت و تير صورت پذيرفت. در مجموع 68 نمونه از منابع آب منطقه برداشت گرديد و بر روي تمامي نمونه ها برداشت شده آزمايشات كامل فيزيكي، شيميايي و باكتريولوژيكي انجام گرفت.
نتايج اين پژوهش نشان داد كه رودخانه كن به علت ورود انواع فاضلابهاي مسكوني و كشاورزي از آلودگي شديدي برخوردار مي باشد؛ به طوري كه ميانگين غلظت BOD5 و DO به ترتيب در بالا دست 2/4 و 68/6 و در پايين دست 44/5 و 67/3 ميلي گرم در ليتر و ميزان كل كليفرمهاي مدفوعي بر اساس آزمايش MPN در هر دو فصل زمستان و بهار 81-1380 بيش از 2400 <عدد درصد ميلي ليتر ثبت گرديد.
غلظت آنيونهاي غالب در آب رودخانه كن به ترتيب بيكربنات، سولفات، كلرور و نيترات در زمستان 42/135، 22/52، 32/10 و 92/10 ميلي گرم در ليتر و در بهار مقادير 122، 22/32، 65/7 و 3/5 ميلي گرم در ليتر براي ايستگاه اول (بالادست رودخانه) اين داده ها براي ايستگاه چهارم در زمستان به ترتيب 08/139، 06/50، 31/15، 3/10 و در بهار 44/124، 4/29، 57/9 و 58/5 ميلي گرم در ليتر بوده است كه نشان دهنده افزايش پارامترهاي شيميايي در طول رودخانه در اثر تخليه فاضلابها و آبهاي سطحي مي باشد. غلظت ساير پارامترهاي شيميايي نظير دترجنت، فلزات سنگين و .. در رودخانه كن پايين تر از استانداردهاي ملي و بين المللي بوده است.
نتايج اين پژوهش در بخش آبهاي زيرزميني كه منبع اصلي تامين كننده آب آشاميدني منطقه است. نشان داد كه منابع آب زيرزميني منطقه از جنبه آلوده شدن مورد تهديد هستند. بر اساس يافته هاي حاصل از آزمايش نمونه هاي آب زيرزميني، ميزان هدايت الكتريكي، سختي، نيترات، سولفات، كلرور و دترجنت به ترتيب در محدود S/cmµ 1300- 400، 310-140، 40-20، 410-50، 50-20 و 12/0-075/0، ميلي گرم در ليتر قرار دارد.
تيپ آب منطقه با تجزيه شيميايي نمونه هاي آب« بيكربنات كلسيك» و «سولفاته كلسيك» شناسايي شد. در بررسي آلودگي منابع آب زيرزميني منطقه در مجموع هشت فلز سنگين شامل سرب، روي، كادميوم ،نيكل، كروم،آهن، منگنز و مس نيز مورد آناليز قرار گرفت. بررسي نتايج نشان مي دهد كه غلظت اين فلزات در زير دامنه استانداردهاي پيشنهاد شده قرار دارد. ولي از لحاظ باكتريولوژيكي، آلودگي به صورت مقطعي در چند چاه مشاهده گرديد.
در حال حاضر آبهاي زيرزميني از لحاظ كيفيت شيميايي در حد مطلوبي قرار دارند ( مورد استثناء در منطقه 22، بخش آزاد شهر مي باشد كه داراي تشكيلات خاص زمين شناسي مي باشد)، با توجه به نتايج بدست آمده از اين مطالعه و بررسي طرح و توسعه كه افزايش جمعيت تا هفت برابر جمعيت فعلي در آن پيش بيني شده است، مشخص مي گردد كه در آينده، نياز آبي منطقه افزايش خواهد يافت و فشار بيشتري بر سفره هاي آب زيرزميني منطقه وارد خواهد شد كه نتيجه آن در كوتاه مدت، ورود آبهاي آلوده و فاضلابها به داخل طبقه آبده اصلي خواهد بود. از سوي ديگر ادامه اين وضعيت با توجه به پتانسيل محدود آبهاي زيرزميني، ميتواند در دراز مدت آثار سوء ديگري از قبيل نشست زمين را نيز به دنبال داشته باشد لذا برنامه ريزي براي رويكرد به سمت يك منبع و گزينه مطمئن ديگر جهت تامين نيازهاي آب منطقه ضروري است.
كلمات كليدي: