بررسي و انتخاب تكنولوژي مناسب جمع آوري و تصفيه فاضلاب روستايي در ايران

نويسنده: محمد فهيمي نيا
استاد راهنما: سيمين ناصري
استاد مشاور: عليرضا مصداقي نيا، امير حسين محوي، علي اكبر عظيمي
تاريخ دفاع: 1379/01/01
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، مهندسي بهداشت محيط
چكيده: پيشگيري از بيماريهاي مرتبط با آب، در تامين سلامت مردم نقش كليدي دارد. تاسيسات فاضلاب روستايي از جمله تاسيسات زيربنايي در مناطق روستايي است كه در ارتقاء سطح بهداشت عمومي و حفاظت از محيط زيست نقش اساسي دارد. اين موضوع در مناطق روستايي كشور كه بعضاً فاقد تاسيسات عمومي تصفيه و توزيع آب شرب و عموماً تصفيه و توزيع آب شرب و عموماً فاقد تاسيسات جمع آوري تصفيه فاضلاب مي باشند، اهميت بيشتري پيدا مي كند. اينكه با تشكيل شركت هاي آب و فاضلاب روستايي، لازم است ضمن ادامه جهاد و تلاش براي تامين، تصفيه و توزيع آب شرب مابقي روستاهاي كشور، براي دفع بهداشتي فاضلاب روستايي برنامه ريزي لازم صورت گيرد. با توجه به اهميت اين موضوع، پژوهش حاضر با هدف ارائه راهكارهاي بهينه جمع آوري، تصفيه و دفع بهداشتي فاضلاب مناطق كشور برنامه ريزي شد و در طي سال هاي 78 و 1377 به اجرا درآمد. با توجه به ماهيت موضوع تحقيق،‌جهت دستيابي به اهداف مورد نظر پس از جمع آوري اطلاعات پايه در مورد وضعيت اقليمي، جمعيتي، منابع آب و آبرساني روستاهاي كشور روش هاي زير به ترتيب به اجرا درآمد :
فاز اول : بررسي وضعيت فعلي جمع آوري، تصفيه و دفع فاضلاب در مناطق روستايي كشور از طريق پرسشنامه
فاز دوم : اولويت بندي روستاهاي كشور از نظر نياز به تاسيسات فاضلاب بر اساس معيارهاي مورد نظر
فاز سوم : مقايسه و انتخاب سيستم هاي مناسب جمع آوري فاضلاب روستايي از بين چهار سيستم تحت فشار، تحت خلاء، ثقلي با قطر كوچك بر اساس معيارهاي مورد نظر.
فاز چهارم: مقايسه و انتخاب سيستم هاي مناسب تصفيه فاضلاب روستايي به اين طريق كه ابتدا سيستم هاي تصفيه فاضلاب اجتماعات كوچك در چهار گروه راكتوري، چاه جذب، بركه تثبيت يا نيزارهاي مصنوعي و تصفيه اوليه همراه با تصفيه تكميلي توسط زمين گروه بندي شد. سپس روستاهاي كشور بر اساس شرايط آب و هوايي، سطح آبهاي زير زميني و بافت زمين در 6 گروه دسته بندي شدند. نهايتاً بعد از انتخاب معيارهاي مورد نظر روشهاي تصفيه فوق الذكر با هم مقايسه و سيستم هاي تصفيه براي 6 دسته روستاهاي كشور اولويت بندي شدند.
فاز پنجم : انتخاب روستاهاي نمونه كشور و پيشنهاد سيستم هاي مناسب جمع آوري و تصفيه فاضلاب براي آنها نتايج حاصل از اجراي اين پژوهش نشان داد كه :
•به جز در تعداد معدودي از روستاهاي كشور (55 روستا) سيستم جمع آوري و تصفيه فاضلاب وجود نداشته و دفع فاضلابها عمدتاً از طريق چاههاي جذبي تخليه به آبهاي سطحي و پخش در معابر و كوچه ها صورت مي گيرد به احداث تاسيسات فاضلاب، گروه بندي و اولويت بندي آنها به شيوه اي كه در اين تحقيق ارائه شده است، ضروري است.
•با توجه به نياز اكثر روستاهاي كشور به احداث تاسيسات فاضلاب، گرو بندي و اولويت بندي آنها به شيوه اي كه درتحقيق ارائه شده، ضروري مي باشد.
•چهار روش مناسب براي جمع آوري فاضلاب مناطق روستايي به ترتيب اولويت ثقلي با قطر كوچك، ثقلي متعارف، تحت فشار و تحت خلاء مي باشند.
•رتبه بندي نهايي گزينه هاي تصفيه فاضلاب در دسته هاي مختلف (6 دسته) روستاهاي كشور عبارتند از :
الف- دسته اول ( با شرايط اقليمي گرم و خشك بياباني) رتبه بندي گزينه ها به ترتيب : چاه جاذب، تصفيه مقدماتي+ تصفيه تكميلي توسط زمين، چاه جاذب بركه تثبيت يا نيزار مصنوعي و راكتوري مي باشد.
ب- دسته دوم ( با شرايط اقليمي نيمه خشك و مديترانه اي) رتبه بندي گزينه ها به ترتيب: تصفيه مقدماتي+ تصفيه تكميلي توسط زمين، چاه جاذب، بركه تثبيت يا نيزار مصنوعي و راكتوري مي باشد.
ج- دسته سوم ( با شرايط اقليمي نيمه مرطوب، مرطوب و خيلي مرطوب ) رتبه بندي گزينه ها به ترتيب: تصفيه مقدماتي+ تصفيه تكميلي توسط زمين، چاه جاذب، بركه تثبيت يا نيزار مصنوعي و راكتوري مي باشد.
شايان ذكر است در 3 دسته فوق الذكر سطح ايستابي آنها زيرزميني پايين و زمين داراي قابليت نفوذ پذيري لازم مي باشد.
د- در دسته هاي 4 و 5 و 65 روستاهاي كشور كه به ترتيب داراي شرايط اقليمي گرم و خشك بياباني، نيمه خشك و مديترانه اي و مرطوب، نيمه مرطوب و خيلي مرطوب مي باشد، و سطح ايستابي آب هاي زيرزميني بالا يا زمين فاقد قابليت نفوذپذيري لازم بوده در اين شرايط نمي توان از چاه جاذب براي تصفيه و دفع فاضلاب استفاده كرد، رتبه بندي گزينه ها در هر سه دسته به ترتيب تصفيه مقدماتي+ تصفيه تكميلي توسط زمين، بركه تثبيت يا نيزار مصنوعي راكتوري مي باشد.
• سيستم هاي پيشنهادي براي كليه روستاهاي منتخب براي جمع آوري فاضلاب، ثقلي با قطر كوچك و براي تصفيه فاضلاب غير از دو مورد كه بركه تثبيت و راكتور مي باشد تصفيه مقدماتي و تكميلي توسط زمين مي باشد.
شايان ذكر است كه لازم است اين تحقيق بعنوان يك راهنماي كلي و روشن شناسي انتخاب سيستم مناسب جمع آوري و تصفيه فاضلاب، مورد نظر باشد و مطالعات منطقه اي نيز مورد توجه قرار گيرند.
كلمات كليدي: