راهبردهاي توسعه پايدار كيفيت هوا در كشور جمهوري اسلامي ايران

نويسنده: سعيد متصدي زرندي
استاد راهنما: محمود شريعت
استاد مشاور: عليرضا مصداقي نيا، منصور غياث الدين، كاظم ندافي، محمود محمودي
تاريخ دفاع: 1380/01/21
مدرك: Ph.D مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشگاه علوم پزشكي تهران، دانشكده بهداشت، گروه مهندسي بهداشت محيط
چكيده: توسعه ابزار دوگانه اي است كه تاثيرات آن بر روي سلامتي قابل توجه بوده، در عين حال كه نتايج اقتصادي و فني توسعه باعث ارتقاء استاندارهاي زندگي و سلامتي مي شود، عوارض جانبي خطرناك و كنترل شده آن نيز ناگواري هاي زيادي در جهان بوجود آورده تغييرات زيست محيطي گسترده اي به دنبال دارد. از سوي ديگر فقدان توسعه غير معمولاً بدين معني است كه جامعه مي تواند جهت ارتقاء سلامت عمومي خدمات اساسي را ارائه نمايد. توانمندي دايم محيط زيست براي تامين مواد خام جذب مواد زائد ضمن فقط تنوع زيستي و كيفيت زندگي بطور فرآينده هاي رو به تحليل مي رود. اگر قرار است توسعه تداوم يابد، بايد راهي پيدا كنيم كه محيط زيستمان را پيش از اين تخريب نگرداند، توسعه پايدار در ساده ترين مشكلش به عنوان توسعه اي قلمداد مي شود كه نيازهاي محفل كنوني را تامين مي كند بدون اينكه به توانايي نسلهاي آينده كه احتياجشان را برآورده مي كند لطمه وارد سازد. لذا لازم است بعنوان يك هدف همه فعاليتهاي در جهت توسعه پايدار سوق داده شوند. از مهمترين فاكتورهايي كه بايستي به آن توجه خاصي گردد از بين بردن عواملي است كه سبب ناپايداري توسعه مي گردند است. يكي از اين عوامل كه تمامي بخشهاي جامعه را تحت تاثير قرار مي دهد آلودگي هوا و يا بعبارت ديگر انتشار بيش از حد آلوده كننده هاي هوا در اتمسفر است. يكي از مهمترين منابع توليد انتشار آلاينده هاي هوا مصرف انرژي بخشهاي مختلف است.
در اين رابطه در كشور ما بدليل وجود منابع سوختهاي فسيلي تمامي سياستها و برنامه ريزيها در اين جهت سوق داده شده و ما ساليانه شاهد مصرف بسيار بالايي براي اين نوع حاملهاي انرژي هستيم در سال 1378 مصرف حاملهاي انرژي به تفكيك جهت بنزين بالغ بر 14 ميليون متر مكعب، گازوئيل 23 ميليون متر مكعب و نفت سفيد و مازوت برابر با 5/9 و 13 ميليون متر مكعب بوده است كه نماي اين حاملهاي انرژي در سيستم هاي احتراق منابع ثابت و منابع متحرك مورد استفاده قرار گرفته و به تبع آن حجم عظيمي از آلودگي وارد محيط شده است. كل تناژ تخليه انواع آلاينده هاي ناشي از مصرف اين حاملها حدود 9000 تن در سال 1378 بوده است. ميزان رشد توليد آلاينده ها نيز از يك روند افزايشي نسبت به سالهاي گذشته برخوردار بوده است. ميزان رشد 91/3 درصدي در يونيد CO در سالهاي 77 و 78 همين رشد 4/2 درصدي HC در همين سالها گواهي بر بحراني تر شدن وضعيت هواي كشورهاست.
به منظور كنترل و كاهش اين عامل ناپايداري توسعه (آلودگي هوا) بايستي راهبردهاي اتخاذ گردد كه نه تنها توسعه كشورها را با معضل روبرو نسازد. بلكه سبب بهبودي كيفيت محيط زيست را نيز تامين نمايد. بدين منظور ابتدا بر اساس مطالعات انجام شده ميزان مصرف انرژي در بخش منابع ثابت و منابع متحرك مورد توجه قرار گرفته اند و سپس با استفاده از متدهاي كامپيوتري ضمن تعريف هدف مشخص كه همان پايداري كيفيت هوا مي باشد معيارهايي نيز جهت دستيابي به هدف مشخص در نظر گرفته شده اند كه مي توان اين معيارها به معيار پايداري بعنوان يك هدف بلند مدت، هزينه اثر بخشي، مشاركت مردمي، قوانين و مقررات، بهترين تكنولوژي در دسترس و از همه مهمتر به معيار جلوگيري از انتشار آلودگي (Pollution Provention) اشاره گردد.
با توجه به اين اهداف راهبردهاي گوناگوني ارائه گرديده كه هر يك از اين راهبردها ابتدا از نظر اجرايي و عملياتي با ديگر راهبردها و در نهايت بطور كلي با در نظر گرفتن اهميت معيارها و اجرايي بودن راهبردها مورد آناليز كلي قرار گرفته اند.
با توجه به آناليز انجام شده نتايج زير در رابطه با هر يك از منابع بدست آمده است.
منابع متحرك:
- بهبود سيستم حمل و نقل عمومي با حساسيت 5/24 درصد
- مديريت ترافيك با حساسيت 9/23 درصد
- سوخت با حساسيت 5/15 درصد
- عوارض و ماليتها با حساسيت
- جايگزيني خودروهاي فرسوده با حساسيت 15 درصد
- استفاده از وسائل نقليه كنترلي با حساسيت 9/9 درصد
منابع ثابت:
- كاهش آلودگي منشاء توليد با حساسيت 25 درصد
- استفاده از وسائل كنترل با حساسيت 9/18 درصد
- تغيير سوخت با حساسيت 6/18 درصد
- استقرار و جايابي صحيح 1/15 درصد
- تغيير مواد اوليه با حساسيت 12 درصد
- كنترل و ذخيره توليد با حساسيت 4/10 درصد
لذا مي توان چنين نتيجه گرفت كه با اجراي استراتژيهاي بهبود سيستم حمل و نقل عمومي و مديريت ترافيك ميزان آلودگي ناشي از منابع متحرك حدود 50 درصد و يا اجراي استراتژيهاي كاهش آلودگي از منشاء توليد و استفاده از وسائل كنترل حدود 30 درصد از آلودگي در رابطه با منابع ثابت، كاهش يابد.
كلمات كليدي: