بررسي لايه بندي حرارتي و تاثير آن بر كيفيت آب و وقوع اوتريفيكاسيون در مخزن سد حنا- سال 1383

نويسنده: مهدي كارگر
استاد راهنما: محمدرضا شاهمنصوري
استاد مشاور:
تاريخ دفاع: 1384/01/01
مدرك: كارشناسي ارشد مهندسي بهداشت محيط
دانشگاه: دانشكده علوم پزشكي اصفهان، بهداشت، گروه مهندسي بهداشت محيط
چكيده: مقدمه: كنترل و مهار آبهاي جريانهاي سطحي و رودخانه هاي كشور با ايجاد سدهاي بزرگ، كوچك، بندها و سدهاي انحرافي و تنظيمي ممكن مي گردد. اگر اين اقدامات به طور موفقيت آميزي صورت بگيرد براي كنترل جريان سيلابها به سازه هاي عظيم و بزرگي چون سد نياز است كه موجب ايجاد درياچه هاي آب شيرين مي شود. بنابراين آبهاي سطحي به عنوان يكي از مهمترين منابع تامين كننده آب كشاورزي، شرب و صنعت مي باشد. اين منابع آب به وسيله ساخت مخازن و سدها كنترل شده و از آنها استفاده به عمل مي آيد. مخازن و سدها جهت تهيه آب مورد نياز در ارتباط با استفاده هاي انسان به كار مي روند بنابراين طراحي و بهره برداري مخازن سد داراي انعطاف بيشتر بوده و پتانسيل براي مداخله انسان در آن بيشتر از آبهاي طبيعي مي باشد. چنانچه مواد آلاينده ورودي و بار تخليه مواد آلاينده اكسيژن خواه در اين منابع بيش از توانايي خود پالايي آنها باشد ضمن تسريع در رشد جلبكها و گياهان آبزي، موجب افت اكسيژن محلول، ايجاد شرايط بي هوازي، مرگ و مير آبزيان و از بين رفتن منابع آب خواهد شد. بنابراين در مديريت مخازن سدها فرايندهاي ارزيابي بايد اثرات غير مستقيم، اثرات مستقيم و شرايط تاثير گذار بر روي پيكرهاي آبي در نظر گرفته شود.
اين تحقيق به مدت 12 ماه بر روي مخزن سد حنا واقع در 30 كيلومتري شهرستان سميرم انجام شد. بدين منظور از فروردين سال 83 هر دو هفته يك نمونه از درياچه برداشت شد. نمونه برداري از اعماق درياچه با شروع فصل گرما آغاز شد و تا اواخر آبان ادامه يافت. در اين مطالعه پارامترهاي SDT، DO، EC، pH دما و كدورت در محل اندازه گيري شد و پارامترهاي جامدات محلول، اكسيژن مورد نياز شيميايي، قلياييت، فسفات، نيترات، كلرور، سولفات، سختي، پتاسيم، آهن و منگنز، فلزات سنگين و باكتريهاي كلي فرم در آزمايشگاه دانشكده بهداشت اصفهان اندازه گيري شد.
نتايج: نتايج اين بررسي نشان داد كه مخزن سد حنا از لحاظ طبقه بندي حرارتي/ فيزيكي جزء درياچه هاي Dimictic lake بوده و لايه بندي حرارتي و اختلاط در آن اتفاق مي افتد.
از لحاظ معيار تروفيك با توجه به ميانگين پارامترها درياچه در وضعيت اوتروفيك مي باشد. ميانگين عمق ديسك برابر 68/1 متر، ميانگين اكسيژن مورد نياز شيميايي برابر 6/96 ميلي گرم در ليتر، ميانگين غلظت فسفر برابر 11/0، ميانگين آهن و منگنز برابر 17/0 و 15/0 ميلي گرم در ليتر و افزايش pH در دوره ركود مويد وجود اين طبقه بندي بود.
بحث: اين بررسي نشان داد كه درياچه از لحاظ كلاس تروفيك در كلاس 3 قرار دارد و آب آن براي آشاميدن و مصارف صنعتي بايد تصفيه كامل شده و براي مصارف تفريحي و آب خنك كننده مناسب و براي آبياري از لحاظ بار آلي مناسب و از لحاظ بار معدني و بار بهداشتي قابل استفاده مي باشد. با توجه به اوتروفيك بودن درياچه و بالا بودن ميزان نيتروژن و فسفر، قلياييت، فعاليت جلبكي بالا، بالا بودن COD، حركت درياچه به سمت پلي تروفيك و لايه بندي حرارتي احتمال وقوع پديده اوتريفيكاسيون مي رود بنابراين منابع آلوده كننده ورودي به درياجه بايد شناسايي شده و بار آلودگي تحميل شده به درياچه كنترل گردد تا از تخريب اين منبع آبي جلوگيري شود.
كلمات كليدي: مخازن سد، لايه بندي حرارتي، تروفيك، اوتريفيكاسيون