مديريت تغذيه در ديابت

پنجمين كنگره بين المللي پيشگيري از بيماريهاي قلب و عروق

7 الي 9 مهر 1395، شيراز - ايران

نوع ارائه: سخنراني
چكيده:

در مديريت تغذيه­ اي بيمار ديابتي حفظ گلوكز خون نزديك به محدوده طبيعي و جلوگيري از تغييرات آن(هيپوگليسمي، هيپرگليسمي) تا حد ممكن، حفظ چربي­هاي خون نزديك به محدوده طبيعي براي كاهش يا جلوگيري از خطر آتراسكلروز، تنظيم رژيم غذايي يا ميزان انرژي مناسب براي تأمين نيازهاي تغذيه­ اي و حفظ و نگهداري وزن بدن در حد مطلوب، تنظيم ترتيب و زمان مصرف وعده ها و ميان وعده­ ها و تركيب مواد غذايي مصرفي براي جلوگيري از تغييرات گلوكز خون بويژه در افرادي كه نياز به انسولين يا داروي ديابت دارند، حائز اهميت است. در اين فرآيند، اصلاح دريافت غذايي و شيوه زندگي مناسب بويژه براي پيشگيري و درمان چاقي، ديس ليپيدمي، بيماري­هاي قلبي عروقي، فشار خون، نفروپاتي و بهبود سلامتي با انتخاب غذاهاي سالم با در نظر گرفتن علائق فرهنگي و شخصي و ايجاد انگيزه به تغيير شيوه زندگي از اهداف اختصاصي تغذيه­اي در بيماران ديابتي است.
كنترل منظم گلوكز خون يكي از مهمترين اصول درمان بيماران ديابتي محسوب مي­شود. همچنين ملاقات مرتب با بيمار، بويژه در سال اول پس از تشخيص بيماري مي تواند در موفقيت درمان تأثير زيادي داشته باشد.
بهتر است ملاقات با بيمار ديابتي در 2 ماه اول هر 2 هفته يك بار و براي بقيه سال اول هر ماه يكبار انجام شود. ارزيابي وضعيت تغذيه ­اي كامل بيماران ديابتي شامل گردآوري تاريخچه پزشكي بيمار، تاريخچه عادات غذايي و الگوي فعاليت روزانه نيز مهم است. توصيه­ هاي تغذيه­ اي براي شيوه زندگي سالم افراد عادي جامعه، در مورد افراد ديابتي نوع 2 نيز سودمند و مناسب مي­ باشد. زيرا بسياري از افراد ديابتي نوع 2، چاق و دچار مقاومت انسوليني هستند. در اين بيماران، درمان­هاي تغذيه ­اي با تاكيد بر تغيير شيوه زندگي كه موجب كاهش انرژي دريافتي و افزايش انرژي مصرفي با فعاليت­هاي بدني مي­باشند، بايد مورد توجه قرار گيرد. بسياري از افراد ديابتي با اختلاف ليپيدهاي خون و فشار خون، بايد چربيهاي اشباع، كلسترول و سديم و انرژي دريافتي را كاهش دهند و به ميزان توصيه شده برسانند.در رژيم غذايي ديابتي حدود 40 گرم فيبر روزانه توصيه مي شود و در صورتي كه ميزان كالري مصرفي كم است بايد به ازاي مصرف هر 1000 كالري 25 گرم فيبر در نظر گرفته شود.
تحقيقات نشان داده است كه كاهش وزن به ميزان 5 تا 10% نيز مي­ تواند به بهبود كنترل قند خون كمك كند. اين توصيه­ ها از زماني كه ديابت تشخيص داده مي­شود، لازم الاجراست. مصرف مواد غذايي با سديم بالا، مواد غذايي چرب با كلسترول بالا و قندهاي ساده در مقادير بالا غير مجاز است. مصرف 3 گرم نمك در رژيم هاي غذايي بيمار ديابتي مجاز است. در عين حال بيمار بايد بداند كه افزايش فعاليت فيزيكي موجب بهبود ميزان گلوكز خون، كاهش مقاومت انسوليني و كاهش خطر بيماري هاي قلبي عروقي مي­گردد. دريافت غذا به تعداد وعده هاي غذايي بيشتر و حجم كمتر و براساس ترجيحات غذايي افراد بايد انجام گيرد. در افرادي كه با انسولين يا تحريك هاي تشرح انسولين درمان مي­ شوند، بايد زمان و مقدار كربوهيدرات وعده غذايي آنها ثابت باشد. يكي از مشكلات عمده بيماران ديابتي، هايپوگليسمي است كه به دلايل متعدد از جمله خطا در مصرف داروها، افزايش مصرف انسولين و يا داروها، خطا در تزريق دوز دارو، عدم تنظيم زمان تزريق انسولين در ارتباط با دريافت غذا، درمانهاي شديد انسولين، دريافت غذاي ناكافي، حذف و يا مصرف ناكافي در يك وعده غذايي يا ميان وعده، تاخير در وعده غذايي يا ميان وعده ­ها، افزايش ورزش يا فعاليت بدني، فعاليتهاي برنامه ريزي نشده، افزايش شدت يا طولاني شدن مدت ورزش و دريافت الكل بدون غذا ايجاد مي­ شود. در اين حالت، گلوكز مهمترين درمان براي هايپو گليسميا مي­ باشد. مصرف 15-20 گرم گلوكز درمان موثري است اما قند خون ممكن است موقتاً اصلاح شود در طي دوره حاد بيماري اندازه گيري سطح قند خون و بررسي خون و ادرار از لحاظ وجود كتون­ها ضروري است. همچنين بايد به مقداركافي مايعات مصرف شود. ميزان كربوهيدرات مصرفي نيز اهميت زيادي دارد. پاسخ اوليه به درمان بعد از 10 تا 20 دقيقه بايد مشاهده شود و گلوكز خون بايد بعد از 60 دقيقه دوباره اندازه گيري شود چون ممكن است نياز به درمان مجدد باشد. هايپر گليسمي مشكل ديگري است كه مي­تواند منجر به كتواسيدوز ديابتي (DKA=Diabetic ketoacidosis) مي­گردد. DKA با قند خون بالاي mg/dl 250  و وجود كتونها در ادرار و خون مشخص مي­ شود. علائم شامل پلي اوري، تشنگي مكرر، Hyperventilation ، از دست دادن آب بدن و بوي كتونها و fatigueمي­باشد. تست كتونهاي ادراري و درمان­هاي دارويي با انسولين و جايگزيني الكتروليتها موجب بهبود DKA مي­گردد. بيماران لازم است مراحل DKA را بدانند تا از بروز آن پيشگيري نمايند. مقدار انسولين مورد نياز جهت حفظ سطح گلوكز خون در نيمه ­هاي شب (ساعت 3-1 صبح) كمتر از سحرگاه (8-4 صبح) مي ­باشد. اين افزايش در سطوح قند خون ممكن است در شرايط كاهش سطح انسولين و هايپوگليسمي تشديد شود. جهت كنترل پديده صبحگاهي بهتر است ساعت 3-2 صبح سطح قند خون چك شود. مصرف يك ميان وعده سبك به هنگام خواب يا تجويز نوعي از انسولين كه پيك آن در ساعات 3-1 صبح نباشد مي­ تواند از بروز هايپرگليسمي ناشي از پديده صبحگاهي پيشگيري كند. تجويز انسولين ميان مدت به هنگام خواب و يا جانشيني آن با يك انسولين دراز مدت تر نيز مي­تواند موثر باشد.

كلمات كليدي: -